*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > اکمال الدین 


اکمال الدین شماره خبر: ٤٠٨٨٣٤ ١٢:٣١ - 1398/06/13   گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین محسن الویری جایگاه و مفهوم ولایت در حدیث غدیر  و جایگاه انتخاب مردم در ولایت معصومین علیهم السلام ارسال به دوست نسخه چاپي


گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین محسن الویری جایگاه و مفهوم ولایت در حدیث غدیر و جایگاه انتخاب مردم در ولایت معصومین علیهم السلام

گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین محسن الویری


غدیر خم برای همه ما یک مبدا تاریخی و نماد یک حرکت و اعلام تاریخی است. ابلاغیه‌ای که در این روز مطرح شد در طول تاریخ، پابرجا بوده است و در دوران غیبت ولایت ائمه معصومین علیه السلام به فقهای جامع‌الشرایط منتقل شده است که براساس عقل اجتهادی و استنباط از متون و نصوص شرعی و روایات ائمه علیه السلام وظیفه مدیریت و هدایت جامعه اسلامی را برعهده دارند...



محسن الویری در این گفتوگو به بررسی جایگاه و مفهوم ولایت

در حدیث غدیرو جایگاه رأی و انتخاب مردم در ولایت معصومین علیهم السلام پرداخته است که در ادامه تقدیم خواندگان ارجمند میشود.

به عنوان اولین سؤال بفرمایید، مفهوم «ولایت » در حدیث غدیر چیست؟

ولایت در معانی مختلفی بهکار رفته است؛ اما در خلال این معانی، مهمترین معناهایی که برای این اصطلاح بهکار رفته است دو معنای محبت و دوستی و سرپرستی، تصرف و تدبیر در امور عمومی است که بیشتر دارای معنای سیاسی میباشد.

ولایتی که در غدیرخم مطرح شد، بیشتر ناظر به کدام معنا از ولایت است؟

آنچه که در غدیر خم در باب ولایت حضرت امیر علیه السلام مطرح شد، هر دو معنی ولایت را دربر داشت؛ اما باید به این نکته جدی توجه کرد که در غدیرخم، ولایت بهمعنای جعل ولایت نبود؛ بلکه بهمعنای ابلاغ ولایت بود. بهعبارت واضحتر، مأموریتی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در غدیر داشتند، همان بود که در قرآن کریم آمده است: «بلّغ ما انزل الیک من ربک» و براساس آن، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مؤظف بود، پیامی را که به ایشان مبنی بر ولایت داشتن حضرت علی علیه السلام گفته شده بود، به مردم ابلاغ نماید. پس بهنوعی اعلام بخشنامه و ابلاغیه در این روز انجام شد و انتصابی که قبلاً صورت گرفته بود، به مردم اعلام شد. از این رو این عبارت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که فرمودند: «من کنت مولی فهذا علی مولاه» بهمعنای جعل ولایت نیست و تنها خبر از واقعهای است که در آن خداوند متعال دستور داده است.

این ولایت در حوزه تکوین نیز مطرح میشود و یا اینکه تنها اختصاص به حوزه تشریع دارد؟

به اعتقاد شیعیان، ولایت معصومین علیه السلام هم در امور تکوینی و هم در امور تشریعی رخ میدهد. ولایت تکوینی ائمه علیهم السلام به این معنی است که خداوند بهطور تکوینی آنها را بهعنوان ولی منصوب کرده است و اختیارات و تصرفاتی در عالم واقع و نفسالامر به آنان داده شده است که فراتر از این عالم و بیرون از حوزه امر و نهی و پیشاز تکلیف است. پس باید توجه داشت که ائمه معصومین علیهم السلام دارای قدرت تصرف در عالم هستی هستند و بههمین دلیل در زیارات، در مورد آنان میگوییم: «بکم رزقنا الله» بهواسطه شما روزی مادی و معنوی به انسانها میرسد و «بکم ینزل الغیث» و خداوند فیض باران را بهواسطه شما نازل میکند. و این مسئله بهدلیل فیضی است که خدای متعال به آنها اعطا کرده است و از این طریق، رزق و روزی را به بندگان خود میرساند.

همچنین باید توجه داشت که در غدیر خم، علاوه بر این که ولایت تکوینی بیان میشود، نوعی ولایت تشریعی هم مطرح میشود. از این رو، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به مردم میفرماید که امام علی علیه السلام بر شما ولایت تشریعی هم دارد و در حوزه مسائل سیاسی، شهروندی، شهریاری و زندگی اجتماعی این ولایت وجود دارد. البته همانگونه که بیان شد، توجه اصلی به مسئله ابلاغ ولایت است. از این رو، میتوان گفت که غدیر، مکان اعلام ولایت و میعادگاه آن است .

جایگاه رأی و انتخاب مردم در ولایت معصومین علیهم السلام چیست؟

پیامبراسلام صلی الله علیه و آله و سلم در ابتدا از مردم اقرار میگیرند و از آنها در خصوص ولایت خود پرسش میکنند و پساز اخذ پاسخ مثبت از سوی آنها، امام علی علیه السلام را معرفی میکنند؛ اما باید توجه داشت که این اقرار، بهمعنی انتخاب و نصب نیست؛ بلکه به معنی اعلام پذیرش و تأیید است؛ زیرا ولایت معصومین علیهم السلام در حوزه تکوین، نیازی به قبول مردم ندارد؛ همانطوری که ولایت الهی هم با تأیید مردم نیست و بیرون از حوزه اختیارات آنها میباشد. در حوزه ولایت تشریعی هم ما این اعتقاد را داریم که ولایت معصومین علیهم السلام تنها بهمعنای تدبیر امور سیاسی، شهروندی و شهریاری نیست که متوقف بر قبول مردم و انتخاب آنها باشد؛ بلکه ضمن آنکه بهمعنی تدبیر زندگی اجتماعی مردم است، دارای عنصر دیگری بهمعنای هدایت الهی است و این هدایت، با انتخاب مردم رخ نمیدهد. بهعبارت دیگر، اگر خداوند بخواهد جامعهای را هدایت نماید، این مسئله به مشیت الهی بستگی دارد و ارتباطی به قبول مردم ندارد و بههمیندلیل، همه انبیای الهی بر مبنای اراده الهی دعوت خود را آغاز کردند. البته باید توجه داشت که هرچند ارسال پیامبران علیهم السلام متوقف بر انتخاب مردم نیست؛ اما قبول مردم در اجرا و اعمال مدیریت آنها تاثیر دارد. از این رو اگر مردم در غدیر خم، ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را نمیپذیرفتند، این عدم پذیرش هرچند که تاثیری در جعل ولایت نداشت؛ اما در اعمال قدرت تأثیر داشت و حضرت نمیتوانست دستور الهی را اجرا نماید، همانگونه که در تاریخ رخ داد و حضرت علی علیه السلام علیرغم داشتن ولایت، بهدلیل اینکه مردم برای پذیرش ایشان اعلام آمادگی نکردند، پساز رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم موفق نشدند، ولایت خود را در همه حوزهها و امور جامعه اعمال نمایند. البته مقوله رأی مردم در انتخاب حاکمان در همه نظامهای سیاسی، به همین حوزه اثباتی و تحقق خارجی مربوط است و معمولاً کاری با نفسالامر و حقایق بیرون از زندگی شهروندی ندارد و در نظام امامت هم به همین معنا، انتخاب مردمی وجود دارد و پذیرش مؤمنان و جامعه اسلامی در تحقق نظام امت و امامت مؤثر است.

ولایت در عصر غیبت معصومین علیهم السلام از چه خصوصیات و اقتضائاتی برخوردار است؟

در مورد ولایت پساز ائمه معصومین علیهم السلام این سخن مطرح میشود که والی، یعنی ولیفقیه و حاکم اسلامی در حوزه امور شهروندی و شهریاری دارای مدیریت است و توقعی که ما از ولیفقیه داریم، این است که زندگی مردم را براساس آموزههای دینی و اعتقادی سامان دهد و نظم اجتماعی را بر این مبنا بهنحو مناسبی پیش ببرد و مردم را به سمت دین هدایت نماید. البته باید توجه داشت که آن هدایت الهی که ائمه علیهم السلام دارا بودند و نیز برخورداری آنها از فیض قدسی، در مورد ولیفقیه گفته نمیشود.

از طرفی در ولایت غیرمعصوم مسئله قبول مردم و انتخاب آنها مطرح است. از این رو، در جمهوری اسلامی و نظام ولایت فقیه، هم مسئله جعل و هم مسئله انتخاب وجود دارد، یعنی همانگونه که نصب و جعل ولیفقیه از ناحیه خداوند و شارع مقدس است، در کنار آن مسئله انتخاب هم وجود دارد و مردم باید اقدام به انتخاب نمایند و در غیر این صورت، حاکمیت ولی رخ نمیدهد و اعمال قدرت نیز صورت نمیگیرد. باید توجه داشت که در مورد ولایت امام معصوم علیه السلام، اگر مردم ولایت آنها را نپذیرند، هیچ خدشهای در ولایت آنها رخ نمیدهد؛ چون ولایت تکوینی باقی است و ولایت تشریعی هم برای معتقدان الزامی است و پذیرش عمومی مردم شرط موفقیت و اعمال قدرت و تشکیل حکومت آنهاست؛ اما در مورد ولایت غیرمعصوم، بهدلیل اینکه عنصر ولایت تکوینی و هدایت الهی و فیض قدسی مفقود است ، انتخاب مردم و رأی آنها چند اثر مهم دارد: یکی اینکه از میان مصادیق متعدد فقهای جامعالشرایط بر اساس ضوابط، یک نفر را تعیین و اولویت میدهند و او را بالفعل مینمایند و سایر مصادیق ولایت را در مرحله بالقوه نگاه میدارند.دوم اینکه عرصه مدیریت زندگی شهروندی که همانند ملک مشاع همگان است ، برای تصرف شرعی در اختیار او قرار میگیرد تا بر مبنای آموزههای شریعت و مصالح عامه اقدام نماید.سوم اینکه حوزه اختیارات او در محدوده مصالح عمومی است. و در حوزه خصوصی، ولایت ندارد.چهارم اینکه چون شرایط عصمت و طهارت ذاتی، در او مطرح نیست، ولایت آنها متوقف بر بقای شرایط و دوام صلاحیت است. با فقدان صلاحیت، ولایت منتفی میشود و بهاصطلاح از مقام خود منعزل میگردد.

درباره ولایت غیرمعصومین در روایات واژه جعل ذکر شده است؛ بهعنوان نمونه در برخی از روایات آمده است: «انی جعلته حاکما» براساس مفاد این دسته از روایات، کسی که شرایط ولایت و نیابت ائمه علیهم السلام را دارد، از سوی آنها به ولایت بر مردم جعل شده است. اما بهدلیل تزاحمی که ممکن است، رخ دهد- امکان دارد، افراد متعددی حائز این شرایط باشند و مصداق این جعل قرار گیرند- انتخاب مردمی در رفع تزاحم و مشکل ، تأثیر دارد.

 در غدیر خم ،پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم حجت را برهمگان تمام کردند و بهصراحت نظر خود را بیان کردند و هیچگونه تزاحمی هم وجود نداشت که نیاز به تعیین مصداق با رأی مردم باشد. بههمیندلیل، مردم ملزم به پذیرش ولایت حضرت علی علیه السلام بودند و عدم پذیرش آنها بهمنزله تخطی از اوامر الهی بود و گناه تلقی میشد. بنابراین هرچند که نپذیرفتن ولایت ائمه معصومین علیهم السلام از جانب مردم، امری امکانپذیر بود و این اتفاق در تاریخ نیز رخ داده است؛ اما مردم با انجام این عمل مرتکب گناه و معصیت شدند و خود را از فیوضات الهی محروم ساختند.

گفتوگو : حمید کرمی


 


خروج




يکشنبه ٠٥ بهمن ١٣٩٩
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام