*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


فقه و زندگی شماره خبر: ٣٩٣٥١٦ ١٢:١٢ - 1396/06/02   فقه و زندگی شماره 521 ارسال به دوست نسخه چاپي


فقه و زندگی شماره 521

احکام وقف (بخش دوم)


صیغه‌های وقف فتوای برخی از فقها بر لزوم ذکر صیغه وقف است اگر هم فتوای فقها را در نظر نگیریم، ممکن است وقف‌کننده بخواهد صیغه وقف را بر زبان جاری سازد؛ از این‌رو، برخی صیغه‌های وقف در این بحث ذکر می‌گردد: «وقفت، حبست، سبلت یا تصدقت صدقةً مؤبدةً لاتباع و لا توهب». یادآوری سه نکته در این زمینه لازم به نظر می‌رسد: ....

 

 صیغههای وقف فتوای برخی از فقها بر لزوم ذکر صیغه وقف است اگر هم فتوای فقها را در نظر نگیریم، ممکن است وقفکننده بخواهد صیغه وقف را بر زبان جاری سازد؛ از اینرو، برخی صیغههای وقف در این بحث ذکر میگردد: «وقفت، حبست، سبلت یا تصدقت صدقةً مؤبدةً لاتباع و لا توهب».

یادآوری سه نکته در این زمینه لازم به نظر میرسد:

اول اینکه لازم نیست صیغه وقف عربی و با فعل ماضی یا جمله فعلیه باشد، پس چنانچه بهصورت اسمیه باشد، مانند «هذا وقف» صحیح خواهد بود. (تحریرالوسیلة/2/62)

دوم اینکه صیغه وقف باید بهطور مطلق باشد. بنابراین وقف معلق باطل است؛ (این مال را وقف کردم اگر برادرم از سفر برگردد) مثل اینکه بگوید: «إن یجیء ولدی من السفر فهذا وقف».

سوم اینکه برای وقف «مسجد» لازم است عنوان «مسجد» ذکر گردد. البته همینکه بگوید «جعلته مسجداً» کافی است؛ گرچه کلمه «وقف» در عبارت ذکر نشود. بله، احتیاط در این است که از واژه وقف نیز استفاده گردیده، گفته شود: «وقفته مسجداً». (تحریرالوسیلة/2/63)

بر این اساس، اگر مکانی را برای «نمازگزاران» وقف نماید، بدون آنکه از عنوان «مسجد» استفاده کند، وقف صحیح است؛ ولی احکام مسجد بر آن مترتب نمیگردد. مثلاً جنب، حائض و نفساً میتوانند در آن مکان داخل شوند. (همان)

اقباض

 یکی از چیزهایی که تحویل دادن یا «اقباض» در تحقق آن معتبر است، وقف میباشد. شهید ثانی قدس‌سره (ش 966ق) در «مسالک» در این مورد ادعای اجماع کرده، مینویسد: «لا خلاف عندنا فی اشتراط القبض فی تمامیة الوقف (مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، شهید ثانی (زینالدینبن علی، شهید در سال 966 ق)، مؤسسةالمعارف الإسلامیة، قم، 1413ق/5/358)؛ کسی از شیعه در اعتبار قبض در وقف اختلاف ندارد.»

سؤال: قبضکننده مال موقوفه کیست؟

پاسخ: چنانچه واقف برای موقوفه «قیم» یا «متولی» مشخص نموده باشد، او قابض خواهد بود و در غیر این صورت در وقف بر عناوین کلی (تحریرالوسیلة/2/64)، لازم است حاکم شرع (مجتهد جامعالشرایط) آنرا تحویل بگیرد؛ مانند وقف بر فقرا، طلاب و دانشجویان.

نیاز به قبول

در اینکه آیا وقف از «عقود» (آنچه نیاز به قبول دارد) است یا «ایقاعات» (آنچه نیاز به قبول ندارد)، بین فقها محل بحث قرارگرفته است. مرحوم امام قدس‌سره در این زمینه قائل به تفصیل بین وقف عام و خاص بوده، مینویسد: «الأقوی عدم اعتبار القبول فی الوقف علی الجهات العامة و کذا الوقف علی العناوین الکلیة، و أما الوقف الخاص کالوقف علی الذریة فالأحوط اعتباره فیه، و لا یحتاج الی قبول من سیوجد منهم بعد وجوده (زبدةالأحکام/187)؛ [قول] قویتر این است که در وقف عام (مثل مسجد) و عناوین کلیه (مثل فقرا) «قبول» معتبر نیست؛ ولی در وقف خاص، مثل وقف بر اولاد احتیاط در اشتراط قبول از جانب موقوفعلیهم است، البته همین که نسل موجود در زمان وقف قبول نماید، کافی است و نیازی به قبول نسلهای بعدی نمیباشد.»

شرایط واقف

فقها برای واقف شرایطی را مشخص نمودهاند، ازجمله: بلوغ، عقل، جایزالتصرف بودن، قصد و اختیار. بر این اساس، وقف کودک، دیوانه، محجور یا ممنوعالتصرف (مانند مفلس و سفیه)، شخص بیقصد (مانند کسی که شوخی میکند یا در خواب است) و کسی که او را مجبور به وقف کردهاند، باطل است.

لازم به ذکر است که وقف کودک ممیز محل بحث میباشد؛ برخی از فقها مطلقاً وقف او را باطل و بعضی دیگر مطلقاً صحیح و برخی قائل به تفصیل بین وصیت بر وقف (از جانب ولی کودک که از دنیا رفته است) و عدم وصیت و نیز تفصیل بین اذن ولی (فعلی کودک) و عدم آن شدهاند (منهاجالصالحین، سیدابوالقاسم موسوی خویی/2/231)، پس ناگزیر در این مسئله باید به فتاوای مراجع تقلید مراجعه شود.

و اما وقف شخص کافر، در اموری که منوط بهقصد قربت نیست، بهاتفاق تمام فقها صحیح است؛ ولی در موردی که قصد تقرب شرط شده است (مانند مسجد)، وقف وی باطل خواهد بود.

تهیه و تنظیم: حجةالاسلام والمسلمین سیدجعفر ربانی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج