*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


اخبار افق, اخبار افق شماره خبر: ٤١٥٩٤٦ ١١:٥٩ - 1399/09/09   در گفت‌وگو با آیت‌الله شب‌زنده‌دار بررسی شد              ارسال به دوست نسخه چاپي


در گفت‌وگو با آیت‌الله شب‌زنده‌دار بررسی شد

از نقش هوش مصنوعی در اجتهاد تا آینده حوزه علمیه در بکارگیری فناوری‌های نوین


آیت‌الله شب‌زنده‌دار با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوری‌های جدید در مسیر تولید علوم اسلامی، نقش مشورتی هوش مصنوعی در فرآیند اجتهاد را تبیین کرد.

امروزه از هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری قدرتمند در روند بررسی تطابق، طبقهبندی، دستهبندی و تحلیل آماری و فنی اطلاعات استفاده میشود؛ بر این اساس این فناوری میتواند خدمات شایانی را در فرآیند اجتهاد، تولید علوم اسلامی و نظریهپردازی به همراه داشته باشد. بنابراین، آشنایی پژوهشگران علوم اسلامی نسبت به ظرفیتها و مزیتهای استفاده از هوش مصنوعی و چالشهای احتمالی پیشرو از اهمیت فراوانی برخوردار است. در همین راستا، مصاحبه خبرگزاری رسا با آیتالله محمدمهدی شبزندهدار عضو فقهای شورای نگهبان در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات«آی.تی» را تقدیم خوانندگان محترم هفتهنامه افق حوزه میکنیم که در آن به موضوعاتی مانند ورود هوش مصنوعی به چرخه تولید علوم اسلامی، مخاطرات استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند اجتهاد، آینده حوزه علمیه در بکار گیری فناوری اطلاعات و دیگر موارد پرداخته شده است.

ضمن تشکر از فرصتی که در اختیار قرار دادید، در ابتدا بفرمایید که چقدر با ورود هوش مصنوعی به چرخه تولید علوم اسلامی موافق هستید؟

مبحثی در علم اصول وجود دارد که بر اساس آن، تنها پساز فحص کامل میتوان به اصول عملیه و امارات عمل کرد؛ بر این اساس هر امکانی که فحص فقیه در مسیر اجتهاد را کاملتر کند، باید به آن توجه شود.


این شیوه همواره در میان فقها رایج بوده است، مثلاً در گذشته فقها به وسائلالشیعه شیخ حر عاملی مراجعه میکردند؛ پساز نوشته شدن مستدرکالوسائل، مرحوم آخوند فرمودند: برای فحص کامل فقهی باید به مستدرک نیز رجوع شود.


بنابراین در صورت وجود امکانات جدید، بدون استفاده از این امکانات، فحص مجتهد کامل نخواهد بود و نمیتوان فتوا داد؛ بدون استفاده از «آی.تی» بهمعنای عام خود نیز که شامل ابزارهای مختلف میشود، نمیتوان مطلبی را به اسلام نسبت داد؛ مثلاً در زمینه واژهشناسی قرآن کریم و روایات با وجود قاموسهای رایانهای فقیه بدون مراجعه به این ابزار نباید معنایی را برگزیند.


بر اساس اصول مدون حوزه علمیه، استفاده از آی.تی در زمینههای مختلف ضروری است و در غیر این صورت مسأله فتوا محل اشکال واقع میشود؛ نهتنها بهرهگیری از ابزار موجود ضرورت دارد؛ بلکه پساز باز شدن راه، باید استفاده از آن تعمیق پیدا کند.


حتی اگر حوزه علمیه بتواند در عمیقتر و دقیقتر شدن این ابزار مؤثر باشد؛ این کار از باب مقدمه واجب، واجب خواهد بود؛ اگر از ابزار جدید بهره نگیریم، در درگاه خداوند متعال مسئول هستیم؛ چراکه در این صورت اجتهادها دقت کمتری خواهند داشت؛ بنابراین از فناوری جدید که خداوند به بشر ارزانی داشته، باید بهره لازم گرفته شود.

حوزه علمیه در زمینه استفاده از هوش مصنوعی با چه مخاطراتی روبهرو است و چه گامهایی را باید بردارد؟

میزان اعتبار و حجیت هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات «آی.تی» از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ متخصان امر در این باب باید توضیح دهند که دادهها در چه حد دارای اعتبار هستند؛ آیا موجب یقین میشوند و یا تنها احتمالات را در پی دارند؟ اگر خطاها فراوان باشد و نتوان در حد یقین به آن اعتماد کرد و در عین حال عدهای از پژوهشگران، تنها به آن اکتفا کنند، در درگاه خداوند متعال بریءالذمه نخواهند بود.


در عین حال هوش مصنوعی میتواند نقش مشورتی برای فقیه داشته باشد؛ فقیه بهعنوان مشورت از هوش مصنوعی استفاده میکند و آنچه از این ابزار بهدست میآورد، در کنار هم قرار دهد و استنتاج نهایی را که خود انجام میدهد در اختیار جامعه قرار دهد.


اما اگر پا فراتر از این گذاشته شود و همه محصولات هوش مصنوعی بهصورت صد در صد پذیرفته شود، اشکالاتی را به همراه خواهد داشت؛ ممکن است برخی که در حوزه استنباط اهلیت کافی را ندارند، اظهار نظر کنند و این ابزار دستاویزی شود که هر فردی خیال کند، با استفاده از هوش مصنوعی میتواند نظر اسلام را به دست آورد.


همانطور که هرکسی نمیتواند از ابزار پزشکی استفاده کند، باید این آگاهی بهوجود بیاید که استفاده از این ابزار هم، کار هرکسی نیست و پیشنیازهای خاص خود را دارد؛ بنابراین هوش مصنوعی تنها به کسی که صلاحیت علمی دارد، کمک میکند.


در حال حاضر «آی.تی»، مشکلاتی را در سطح دنیا برای دانشآموزان و دانشجویان ایجاد کرده و مانع فعالیت ذهنی دانشآموزان شده است؛ حتی برخی از آنها جدول ضرب بلد نبوده و احترامی برای معلم قائل نیستند؛ چون احساس غنا از حضور معلم میکنند.


باید دید هوش مصنوعی چقدر در ابداع و ایجاد جرقه علمی اثرگذار است؛ کمرنگ شدن نقش ذهن و استعداد میتواند یکی از محاذیر استفاده از هوش مصنوعی باشد؛ نیاز به آییننامه حدود بهرهگیری از آی.تی داریم تا این مشکلات به وجود نیاید.


تفکر اهمیت فراوانی در مسیر تحصیل دارد؛ شخصی حاشیه مکاسب خود را به امام خمینی (قدس سره) هدیه داد؛ امام در جواب فرمود: اگر تعداد مراجعات من به حواشی زیاد شود، دیگر زمان فکر کردن نخواهم داشت؛ اگر «آی.تی» فرصت فکر کردن مستقل را از پژوهشگر بگیرد، قهراً به ضرر علم خواهد بود.


مشکل دیگر این است، ابزارهای جدید زمینه دسترسی به سایر فضاهای مخرب را نیز فراهم میکند و میتواند فرصت را تبدیل به تهدید کند؛ توجه به جهات مثبت و منفی هوش مصنوعی یک امر لازم است.


هوش مصنوعی بهعنوان دستیار مجتهد در چه زمینههای میتواند مؤثر باشد؟

از هوش مصنوعی میتوان بهعنوان یک مشاور استفاده کرد؛ اگر فقیه فرصت یا امکان مراجعه را نداشته باشد، میتواند از این دستیار استفاده کند؛ مثلاً فقیه میتواند به راحتی به کتابهای مختلف مراجعه کند.


پساز نگارش جامعالاحادیث شیعه، این کتاب بسیار مورد توجه بزرگان حوزه علمیه مانند امام خمینی (قدس سره)، آیتاللهالعظمی خویی و آیتاللهالعظمی(رحمةالله علیهما) میلانی قرار گرفت؛ در حالیکه ظرفیتهایی که هوش مجازی در اختیار فقیه قرار میدهد، غیر قابل مقایسه با این کتاب است و مسیر را در فرآیند اجتهاد بسیار سادهتر میکند.


*آینده حوزه علمیه را با مدیریت آیتالله اعرافی در زمینه بکارگیری فناوری اطلاعات چطور میبینید؟


آیتالله اعرافی عالم فرهیخته و آگاهی است؛ مدیر حوزه علمیه و حتما در رواج بهرهگیری از «آی.تی» نقش برجستهای ایفا خواهد کرد؛ در حال حاضر نهتنها نباید به داشتهها در زمینه این فناوری بسنده کرد؛ بلکه باید زمینههای جدید نیز ایجاد شود؛ مراکز علمی نیز باید گامهای لازم را در این زمینه بردارند.


خروج