کتاب منتخبالاثر از نگاه آیتالله رضا استادی
کتاب «منتخبالاثر» اثر آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد)، دایرةالمعارفی جامع از احادیث معتبر شیعه بهشمار میآید. این اثر گرانسنگ، با دقتی کمنظیر در اعتبار و سند روایات، مجموعهای اصیل از احادیث مربوط به امامت، غیبت، مهدویت و فضائل اهلبیت(ع) را در خود جای داده است.
نثر روان، نظم علمی و استدلالهای متقن در این کتاب، آن را به یکی از منابع برجسته حدیثی برای علما و پژوهشگران تبدیل کرده است؛ اثری که حقیقت ولایت و امامت را بهگونهای مستند و استوار تبیین میکند و بهعنوان سندی ماندگار در دفاع از مکتب تشیع شناخته میشود.
بزرگان و اندیشمندان بسیاری به اهمیت و جایگاه این اثر پرداختهاند. متن حاضر با عنوان «کتاب منتخبالاثر از نگاه آیتالله رضا استادی»، به بررسی این جایگاه میپردازد که تقدیم حضور خوانندگان فرهیخته میگردد.
بسم الله الرحمن الرحيم
تألیفات آیتاللهالعظمی صافی(قد) دو قسم است: یک قسم عمده آن فقه و اصول است و قسمت دیگر مباحث متفرقه است. اکنون با صرف نظر از آثار فقهی ایشان، باید گفت بهترین اثر آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد) در بین تألیفاتشان، کتاب «منتخبالأثر» است.
شاید برخی تصور کنند، این کتاب شامل مجموعه روایاتی میشود که ایشان جمعآوری کرده است و جمع روایات در یک کتاب کار بسیار مشکلی نیست یا شاید کار علمی نیز لحاظ نمیشود؛ اما این افراد ظاهراً اشتباه می کنند؛ کتاب «منتخبالأثر» کتابی نیست که در آن، فقط روایات گردآوری شده باشد.
آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی، ۱۳۰۰ روایت را از این نظر که چه موضوعاتی در این روایات مطرح است، مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیده است که ۹۴ موضوع مربوط به امام زمان(عج) در این روایات مطرح است؛ بهعبارت دیگر ایشان اثر خود را مشتمل بر ۹۴ فصل قرار داده است. این امر نیازمند مطالعه ثانوی بود که ایشان باید مینگریست، کدام روایت چه مطلبی دارد و آنها را جمعآوری و هرکدام را در یک فصل گرد آورد که کار سنگین و مشکلی بوده است.
علاوه بر این ایشان به این فکر افتادهاند که برخی از روایات یک مطلب ندارد؛ بلکه دو، سه، چهار و یا پنج مطلب دارد؛ پس مشخص کردهاند که هرکدام از این روایات، چند مطلب دارد. یک مطلب تحت همین فصل قرار گرفته است و مطالب دیگر آن، در فصول دیگر اشاره شده یا عین آن آمده است.
اینکه برخیها گفتهاند که کتاب منتخبالأثر شامل شش هزار و ۵۰۰ روایات است،(۲۳۸، شيخ الفقها)
اینطور نیست؛ بلکه شامل ۱۳۰۰ روایت است؛ چراکه برخی از روایتها مطالب متعددی داشته و در چند فصل تکرار شده است.
اقدام دیگری که ایشان در تألیف این اثر انجام داده، این است که مشخص کرد، این هزار و ۳۰۰ روایت از چه کسانی است. ایشان مشخص کرده است که ۴۵۰ روایت از رسولخدا(ص)، ۱۲۰ روایت از امیرالمؤمنین(ع)، ۲۵۰۰ روایت از امام صادق(ع) و ۱۵۰ روایت از امام باقر(ع) است. این مطالب برای افرادی که اهل تحقیق هستند، میتواند مفید و سودمند باشد.
کتاب آیتاللهالعظمی صافی، ۷۰ سال پیش تکمیل و به چاپ میرسد؛ اما ۴۰ سال بعد از نشر، ایشان باز عنایتی به این کتاب کرده و مطالبی را تکمیل میکنند و ۳۰ سال قبل این اثر برای چاپ دوم و چاپی که ملحقات و مزایای فراوانی دارد، آماده میشود؛ اما با تأخیری ۱۰ ساله، ۲۰ سال پیش در سه جلد و تقریباً دو برابر حجم کتاب قبلی منتشر میشود. کتاب اول یک جلد، در ۶۰۰ تا ۷۰۰ صفحه بود؛ اما کتاب بعدی در سه جلد و هزار و ۱۵۰ صفحه منتشر میشود.
تألیف این اثر کار بسیار سنگینی است آن هم با دقتی که آیتاللهالعظمی صافی(قد) داشت. ما شنیده بودیم که چنین کتابی وجود دارد و از آن استفاده کرده بودیم و بعد شنیدیم که ایشان اثر خود را تکمیل کرده است. به ایشان پیشنهاد میشد که کتاب دوم چاپ شود؛ اما به هر جهت امروز و فردا میشد.
یکبار من خدمت ایشان رسیدم که از ایشان برای چاپ کتاب تقاضا کنیم که راضی شدند؛ منظور من از این مطلب، اشاره به دقت ایشان است.
این کتاب در چاپخانه سلمان فارسی که مربوط به مؤسسه در راه حق است، چاپ شد و من نیز تقریباً نظارتی بر آن داشتم و برای اینکه کار سریعاً به انجام برسد، فهرست مختصری بر آن نوشتم. وقتی این فهرست به ایشان ارائه شد، نپذیرفتند و گفتند: من فهرست کاملی مینویسم و حاضر نشدند، در معرفی فهرست کتابهایی که مدرک این اثر است، عجله شود.
در این کتاب مسائل مهم مهدویت مانند طولانیبودن غیبت، مستند به یک، دو یا پنج روایت نیست و آنطور که من مطالعه و یادداشت کردهام، برخی از عنوانها، ۱۴۰ تا ۱۵۰ روایت دارد. آنانی که در پی یقین هستند و درصدد هستند، اعتقاداتشان محکم و شبهاتشان برطرف شود، این کتاب را با آماری که در آن است، ملاحظه کنند؛ حتماً یقین پیدا میکنند.
کتاب ایشان در مراحل مختلف و در سالهای فراوان با تلاش، کوشش دقت و فصلبندی منظم سامان داده شده است. امتیازی که ایشان دارند و همه باید داشته باشند، علاقه مفرط به امام زمان(عج) سال است که شاید همین علاقه باعث شده، ایشان این مقدار برای این کتاب وقت بگذارد و تلاش و کوشش کند.
کاری که خالص باشد و برای امام زمان(عج) راه باشد و یک عالم مخلص با دقت کامل تهیه کرده باشد، قاعدتاً باید در مراکز علمی مورد قبول قرار گیرد. برخی از علمای بزرگ گفتهاند: خوب است که این کتاب در خانه هر شیعهای باشد.
امیدوارم که بتوانیم از این کتاب استفاده کامل ببریم؛ بسیاری از شبهاتی را که در زمان ما مطرح میشود، میتوان با مراجعه به این کتاب و روایات آن برطرف کرد؛ چون هرچه روایات بیشتر باشد، بیشتر مورد یقین قرار میگیرد. بحث یک یا دو روایت نیست. هزار و ۳۰۰ روایت است و در برخی از موضوعات، بیش از ۱۰۰ روایت نقل شده و هرکسی ببیند و مطالعه کند؛ بیشتر یقین میکند.
کار مهم عالم شیعی و عالمی که خداوند متعال میپسندد، تحکیم اعتقادات مردم است که به ما دستور دادهاند، به عالمی نزدیک شوید که اگر در اعتقاداتتان احیاناً شکی پیدا شده است، شک شما را مبدل به یقین و اعتقاد کند تا اعتقادتان محکم شود.
شیخ الفقها، ص437
نثر روان، نظم علمی و استدلالهای متقن در این کتاب، آن را به یکی از منابع برجسته حدیثی برای علما و پژوهشگران تبدیل کرده است؛ اثری که حقیقت ولایت و امامت را بهگونهای مستند و استوار تبیین میکند و بهعنوان سندی ماندگار در دفاع از مکتب تشیع شناخته میشود.
بزرگان و اندیشمندان بسیاری به اهمیت و جایگاه این اثر پرداختهاند. متن حاضر با عنوان «کتاب منتخبالاثر از نگاه آیتالله رضا استادی»، به بررسی این جایگاه میپردازد که تقدیم حضور خوانندگان فرهیخته میگردد.
بسم الله الرحمن الرحيم
تألیفات آیتاللهالعظمی صافی(قد) دو قسم است: یک قسم عمده آن فقه و اصول است و قسمت دیگر مباحث متفرقه است. اکنون با صرف نظر از آثار فقهی ایشان، باید گفت بهترین اثر آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد) در بین تألیفاتشان، کتاب «منتخبالأثر» است.
شاید برخی تصور کنند، این کتاب شامل مجموعه روایاتی میشود که ایشان جمعآوری کرده است و جمع روایات در یک کتاب کار بسیار مشکلی نیست یا شاید کار علمی نیز لحاظ نمیشود؛ اما این افراد ظاهراً اشتباه می کنند؛ کتاب «منتخبالأثر» کتابی نیست که در آن، فقط روایات گردآوری شده باشد.
آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی، ۱۳۰۰ روایت را از این نظر که چه موضوعاتی در این روایات مطرح است، مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیده است که ۹۴ موضوع مربوط به امام زمان(عج) در این روایات مطرح است؛ بهعبارت دیگر ایشان اثر خود را مشتمل بر ۹۴ فصل قرار داده است. این امر نیازمند مطالعه ثانوی بود که ایشان باید مینگریست، کدام روایت چه مطلبی دارد و آنها را جمعآوری و هرکدام را در یک فصل گرد آورد که کار سنگین و مشکلی بوده است.
علاوه بر این ایشان به این فکر افتادهاند که برخی از روایات یک مطلب ندارد؛ بلکه دو، سه، چهار و یا پنج مطلب دارد؛ پس مشخص کردهاند که هرکدام از این روایات، چند مطلب دارد. یک مطلب تحت همین فصل قرار گرفته است و مطالب دیگر آن، در فصول دیگر اشاره شده یا عین آن آمده است.
اینکه برخیها گفتهاند که کتاب منتخبالأثر شامل شش هزار و ۵۰۰ روایات است،(۲۳۸، شيخ الفقها)
اینطور نیست؛ بلکه شامل ۱۳۰۰ روایت است؛ چراکه برخی از روایتها مطالب متعددی داشته و در چند فصل تکرار شده است.
اقدام دیگری که ایشان در تألیف این اثر انجام داده، این است که مشخص کرد، این هزار و ۳۰۰ روایت از چه کسانی است. ایشان مشخص کرده است که ۴۵۰ روایت از رسولخدا(ص)، ۱۲۰ روایت از امیرالمؤمنین(ع)، ۲۵۰۰ روایت از امام صادق(ع) و ۱۵۰ روایت از امام باقر(ع) است. این مطالب برای افرادی که اهل تحقیق هستند، میتواند مفید و سودمند باشد.
کتاب آیتاللهالعظمی صافی، ۷۰ سال پیش تکمیل و به چاپ میرسد؛ اما ۴۰ سال بعد از نشر، ایشان باز عنایتی به این کتاب کرده و مطالبی را تکمیل میکنند و ۳۰ سال قبل این اثر برای چاپ دوم و چاپی که ملحقات و مزایای فراوانی دارد، آماده میشود؛ اما با تأخیری ۱۰ ساله، ۲۰ سال پیش در سه جلد و تقریباً دو برابر حجم کتاب قبلی منتشر میشود. کتاب اول یک جلد، در ۶۰۰ تا ۷۰۰ صفحه بود؛ اما کتاب بعدی در سه جلد و هزار و ۱۵۰ صفحه منتشر میشود.
تألیف این اثر کار بسیار سنگینی است آن هم با دقتی که آیتاللهالعظمی صافی(قد) داشت. ما شنیده بودیم که چنین کتابی وجود دارد و از آن استفاده کرده بودیم و بعد شنیدیم که ایشان اثر خود را تکمیل کرده است. به ایشان پیشنهاد میشد که کتاب دوم چاپ شود؛ اما به هر جهت امروز و فردا میشد.
یکبار من خدمت ایشان رسیدم که از ایشان برای چاپ کتاب تقاضا کنیم که راضی شدند؛ منظور من از این مطلب، اشاره به دقت ایشان است.
این کتاب در چاپخانه سلمان فارسی که مربوط به مؤسسه در راه حق است، چاپ شد و من نیز تقریباً نظارتی بر آن داشتم و برای اینکه کار سریعاً به انجام برسد، فهرست مختصری بر آن نوشتم. وقتی این فهرست به ایشان ارائه شد، نپذیرفتند و گفتند: من فهرست کاملی مینویسم و حاضر نشدند، در معرفی فهرست کتابهایی که مدرک این اثر است، عجله شود.
در این کتاب مسائل مهم مهدویت مانند طولانیبودن غیبت، مستند به یک، دو یا پنج روایت نیست و آنطور که من مطالعه و یادداشت کردهام، برخی از عنوانها، ۱۴۰ تا ۱۵۰ روایت دارد. آنانی که در پی یقین هستند و درصدد هستند، اعتقاداتشان محکم و شبهاتشان برطرف شود، این کتاب را با آماری که در آن است، ملاحظه کنند؛ حتماً یقین پیدا میکنند.
کتاب ایشان در مراحل مختلف و در سالهای فراوان با تلاش، کوشش دقت و فصلبندی منظم سامان داده شده است. امتیازی که ایشان دارند و همه باید داشته باشند، علاقه مفرط به امام زمان(عج) سال است که شاید همین علاقه باعث شده، ایشان این مقدار برای این کتاب وقت بگذارد و تلاش و کوشش کند.
کاری که خالص باشد و برای امام زمان(عج) راه باشد و یک عالم مخلص با دقت کامل تهیه کرده باشد، قاعدتاً باید در مراکز علمی مورد قبول قرار گیرد. برخی از علمای بزرگ گفتهاند: خوب است که این کتاب در خانه هر شیعهای باشد.
امیدوارم که بتوانیم از این کتاب استفاده کامل ببریم؛ بسیاری از شبهاتی را که در زمان ما مطرح میشود، میتوان با مراجعه به این کتاب و روایات آن برطرف کرد؛ چون هرچه روایات بیشتر باشد، بیشتر مورد یقین قرار میگیرد. بحث یک یا دو روایت نیست. هزار و ۳۰۰ روایت است و در برخی از موضوعات، بیش از ۱۰۰ روایت نقل شده و هرکسی ببیند و مطالعه کند؛ بیشتر یقین میکند.
کار مهم عالم شیعی و عالمی که خداوند متعال میپسندد، تحکیم اعتقادات مردم است که به ما دستور دادهاند، به عالمی نزدیک شوید که اگر در اعتقاداتتان احیاناً شکی پیدا شده است، شک شما را مبدل به یقین و اعتقاد کند تا اعتقادتان محکم شود.
شیخ الفقها، ص437