▪ یادنامه
از تـبـار نقیبان
طلیعه؛ در سوگ استاد
عالم ربانی و فقیه آزاداندیش، استاد خدوم حوزه و دانشگاه مرحوم حجتالاسلام والمسلمین حاج سیدمهدی نقیبی(ره)، شخصیتی برجسته و تأثیرگذار در حوزه علمیه مشهد مقدس بود. ایشان عالمی فرهیخته، استادی توانا و پدری مهربان برای طلاب خراسان بود که با علم والا، اخلاق نیکو، تعهد فوقالعاده به ارزشهای اسلامی، مدیریت خردمندانه و موفق مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)، فعالیتهای تبلیغی گسترده، سابقه تدریس طولانی، تربیت شاگردان فاضل و تألیف آثار علمی، خدمات ارزشمندی به طلاب، دانشجویان و حوزه علمیه خراسان ارائه کرد و الگویی اصیل برای سایر مدیران و مسئولان و اساتید حوزوی محسوب میشد.
آغاز زندگی و علمآموزی
حجتالاسلام والمسلمین سیدمهدی نقیبی، در سال ۱۳۴۳ هجری شمسی در شهر تربت حیدریه، مهد علم و عرفان و در خانوادهای متدین و اصیل به دنیا آمد و در دامان پاک و پرمهر مادری مؤمنه و متقی پرورش یافت.
پدرش حاج سید هدایتالله نقیبی از تجار و کسبه متدین تربت حیدریه و از معتمدین نزد علمای منطقه بود و با بسیاری از عالمان دینی حشر و نشر فراوانی داشت.
او در اوان نوجوانی مادرش را از دست داد و در کنار پدر، برادر و خواهرانش میزیست و از همان ابتدا شخصیتی مستقل در وی شکل گرفت.
ورود به عرصه علم و معارف دینی
سیدمهدی پس از گذراندن دوران کودکی و تحصیل مقدماتی در مکتبخانه، به تشویق پدر و با اشتیاق فراوان به فراگیری علوم دینی همت گماشت و وارد حوزه علمیه هراتی و حوزه علمیه فولاد تربت حیدریه شد و برخی دروس جدید و دروس مقدماتی ادبیات عرب را بهطور خصوصی و با جدیت فرا گرفت و استعداد و ذکاوت خود را در این زمینه نشان داد و از محضر اساتید برجستهای همچون آیات شیخ ابراهیم سعیدی و شیخ غلامحسین رحمانی در دروس ادبیات بهرهمند شد و در همان دوران نوجوانی، از محضر آیتالله حاج سید محمدباقر طباطبایی کسب فیض نمود.
او در دوران نوجوانی حضور مؤثری در مبارزات انقلاب اسلامی داشت و همراه با پدرش در راهپیماییها شرکت میکرد و از واقعه نهم دی 1357 تربت حیدریه خاطراتی بازگو میکرد.
هجرت به مشهدمقدس و کسب فیض از اساتید برجسته
استاد نقیبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جهت کسب فیض از علما و اساتید حوزه علمیه مشهد و بهرهمندی از فیوضات همجواری با آستان حضرت علیبن موسیالرضا(ع) به مشهد مقدس عزیمت کرد و در مدرسه علمیه جعفریه سکونت گزید و به تکمیل دروس حوزوی خود پرداخت. او در دروس شرح لمعه آیتالله میرزاحسن صالحی، آیتالله سیدمحمد مددی موسوی و حجتالاسلام والمسلمین شیخ علیاکبر الهی خراسانی شرکت کرد و در اصول فقه، از محضر آیتالله سید علیاکبر بنیهاشمی بهرهمند گردید. ایشان سپس در دروس رسائل و مکاسب (کتاب بیع و خیارات) آیتالله حاج سیدحسن مرتضوی و درس مکاسب محرمه آیتالله حاج شیخ یعقوب واعظی شرکت کرد و کفایتین را نزد آیتالله حاج شیخ رجبعلی رضازاده سپری نمود و بدینصورت از برجستهترین اساتید دروس سطح حوزه علمیه مشهد کسب علم و استفاده وافری کرد.
ایشان در دروس خارج فقه و اصول از محضر فقیه و اصولی بنام حوزه، آیتالله حاج میرزاعلی فلسفی (یک دوره کامل خارج اصول و همچنین خارج مکاسب) و اصولی برجسته، آیتالله حاج سیدابراهیم علمالهدی سبزواری (در خارج اصول) و فقیه عالیقدر حضرت آیتالله حاج شیخ عبدالحمید شربیانی (در خارج فقه و اصول) تلمذ نمود و بهنگارش تقریرات اساتید خود اهتمام ورزید.
او در فلسفه و حکمت نیز، از محضر فیلسوف برجسته استاد سید جلال الدین آشتیانی بهرهمند شد و با برخی از اساتید فلسفه و عرفان مشهد نیز مراودات و مباحثاتی برقرار نمود، اگر چه گرایش ایشان به مباحث کلامی و معارفی بیشتر بود.
تدریس در حوزه علمیه مشهد
این عالم فرهیخته از اوایل دهه شصت به تدریس در حوزه علمیه مشهد اهتمام ورزید و بیش از 40 سال به تدریس مقدمات و سطوح (ادبیات، معالم، حاشیه ملاعبدالله، شرح لمعه و اصول فقه)، سطوح عالیه (رسائل، مکاسب و کفایه) و در یک دهه اخیر، به تدریس خارج فقه و اصول و تفسیر اشتغال داشت و شاگردان فراوانی تربیت نمود که بسیاری از آنها امروز از اساتید و اندیشمندان برجسته علمی و قضات عالیرتبه بهشمار میروند.
نقل است که تدریس معالم ایشان در دهه شصت شمسی در مدرسه آیتاللهالعظمی خویی(قد) مشهد از معروفترین و پرجمیعتترین دروس آن روز حوزه مشهد بهشمار میرفته و پس از مدتی بهجهت کثرت شاگردان، مدرس درسی ایشان، به مدرس بزرگ بالای گنبد مدرسه منتقل گردیده بود.
او مدتی نیز در سال 1368 برای تدریس به ایرانشهر رفت و در آنجا طلاب فراوانی را تشویق به مهاجرت به حوزه علمیه مشهد نمود و حتی جمعی از آنان را با خود به این حوزه آورد.
تدریس و همکاری با دانشگاه علوم اسلامی رضوی
ایشان به سفارش برخی علمای مشهد، همکاری خود را با دانشگاه علوم اسلامی رضوی از همان سالهای آغازین تأسیس دانشگاه در دهه شصت شروع نمود و بیش از ۳۰ سال تا آخر دوره حیات خود، به تدریس دروس حوزوی و دانشگاهی در دانشگاه رضوی اهتمام ورزید و در سالهای آغازین، در برخی امور اجرایی دانشگاه از قبیل مسئولیت هسته گزینش دانشگاه نیز فعالیت داشت و بسیاری از طلاب حوزه علمیه مشهد را به این دانشگاه دعوت نمود.
او در این دوره، در کنار راهنمایی، مشاوره و داوری پایاننامهها و رسالههای دکتری دانشجویان، مقالاتی نیز تألیف نمود که در مجلات علمی منتشر شده است.
انتشار کتابی با عنوان «سرقفلی در املاک موقوفی و آثار مترتب بر آن» با مشارکت یک از شاگردان و دانشجویان ایشان در دانشگاه رضوی، از دیگر فعالیتهای پژوهشی این عالم ربانی بهشمار میرود.
مدیریت مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)
استاد نقیبی از اوایل دهه هفتاد شمسی به پیشنهاد واقف مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)، مرحوم حاج ابراهیم قادری، مدیریت و سرپرستی این مدرسه علمیه را عهدهدار گردید و در مدت حدوداً ۳۵ سال، نقش مؤثری در اداره مدرسه و توسعه کمی و کیفی آن ایفا نمود. در طول این مدت، ایشان با تلاش و پشتکار فراوان، در کنار بازسازی و توسعه بنای مدرسه و احداث دو ساختمان جدید و تجهیز کتابخانه، به توسعه کمّی و کیفی طلاب و سطوح درسی مدرسه پرداخت و مدرسه را از سطح یک، به سطوح دو و سه و چهار ارتقا داد و تعداد طلاب مدرسه را از حدود 20 نفر به بیش از 500 نفر افزایش داد.
بینش سیاسی و اجتماعی
استاد نقیبی(ره)، بهعنوان یک چهره شناختهشده، همواره بر پایبندی عمیق خود به نظام جمهوری اسلامی و اصل ولایت فقیه تأکید داشت. این اعتقاد، هسته مرکزی دیدگاههای سیاسی و اجتماعی ایشان را تشکیل میداد و در تمامی اظهارات و فعالیتهایشان مشهود بود. ایشان معتقد بود که ولایت فقیه، تضمینکننده ثبات و استقلال کشور در برابر توطئههای دشمنان است و نقش بیبدیلی در هدایت جامعه دارد.
تجربه حضور ایشان در جبهههای دفاع مقدس و ارتباط مداوم با مسئولین نظام اسلامی، نقش مهمی در شکلگیری دیدگاههای سیاسی و اجتماعی و مشی معتدل این استاد فرهیخته در این عرصه داشته است.
ایشان بهعنوان فردی متعهد به ارزشهای انقلاب اسلامی، همواره با تأکید بر پیروی از مقام معظم رهبری، در راستای تحقق اهداف و آرمانهای انقلاب گام برمیداشت و با اتکا به ایمان، تجربه و دانش خود، سعی در تحلیل صحیح مسائل و ارائه راهکارهای مناسب برای حل مشکلات کشور مینمود.
ارتحال
سرانجام پس از عمری مجاهدت علمی و عملی، با اندوه فراوان روح ملکوتی این استاد فرزانه در سحرگاه روز پنجشنبه ۲۵ دیماه 1404شمسی مصادف با سالروز شهادت حضرت امام موسیبن جعفر(ع) در پی عارضه قلبی به دیار باقی شتافت و صبح روز جمعه 26 دیماه پس از تشییع و طواف حرم مطهر رضوی(ع) با حضور خیل علما، روحانیون و شاگردان و طلاب و عموم مردم و اقامه نماز از سوی آیتالله حاج شیخ مهدی مروارید در محل رواق دارالحجه حرم مطهر رضوی (مقابل درب شماره 8) به خاک سپرده شد.
بهقلم حجتالاسلام علیرضا نوروزی و بهکوشش مهدی معصومی
عالم ربانی و فقیه آزاداندیش، استاد خدوم حوزه و دانشگاه مرحوم حجتالاسلام والمسلمین حاج سیدمهدی نقیبی(ره)، شخصیتی برجسته و تأثیرگذار در حوزه علمیه مشهد مقدس بود. ایشان عالمی فرهیخته، استادی توانا و پدری مهربان برای طلاب خراسان بود که با علم والا، اخلاق نیکو، تعهد فوقالعاده به ارزشهای اسلامی، مدیریت خردمندانه و موفق مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)، فعالیتهای تبلیغی گسترده، سابقه تدریس طولانی، تربیت شاگردان فاضل و تألیف آثار علمی، خدمات ارزشمندی به طلاب، دانشجویان و حوزه علمیه خراسان ارائه کرد و الگویی اصیل برای سایر مدیران و مسئولان و اساتید حوزوی محسوب میشد.
آغاز زندگی و علمآموزی
حجتالاسلام والمسلمین سیدمهدی نقیبی، در سال ۱۳۴۳ هجری شمسی در شهر تربت حیدریه، مهد علم و عرفان و در خانوادهای متدین و اصیل به دنیا آمد و در دامان پاک و پرمهر مادری مؤمنه و متقی پرورش یافت.
پدرش حاج سید هدایتالله نقیبی از تجار و کسبه متدین تربت حیدریه و از معتمدین نزد علمای منطقه بود و با بسیاری از عالمان دینی حشر و نشر فراوانی داشت.
او در اوان نوجوانی مادرش را از دست داد و در کنار پدر، برادر و خواهرانش میزیست و از همان ابتدا شخصیتی مستقل در وی شکل گرفت.
ورود به عرصه علم و معارف دینی
سیدمهدی پس از گذراندن دوران کودکی و تحصیل مقدماتی در مکتبخانه، به تشویق پدر و با اشتیاق فراوان به فراگیری علوم دینی همت گماشت و وارد حوزه علمیه هراتی و حوزه علمیه فولاد تربت حیدریه شد و برخی دروس جدید و دروس مقدماتی ادبیات عرب را بهطور خصوصی و با جدیت فرا گرفت و استعداد و ذکاوت خود را در این زمینه نشان داد و از محضر اساتید برجستهای همچون آیات شیخ ابراهیم سعیدی و شیخ غلامحسین رحمانی در دروس ادبیات بهرهمند شد و در همان دوران نوجوانی، از محضر آیتالله حاج سید محمدباقر طباطبایی کسب فیض نمود.
او در دوران نوجوانی حضور مؤثری در مبارزات انقلاب اسلامی داشت و همراه با پدرش در راهپیماییها شرکت میکرد و از واقعه نهم دی 1357 تربت حیدریه خاطراتی بازگو میکرد.
هجرت به مشهدمقدس و کسب فیض از اساتید برجسته
استاد نقیبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جهت کسب فیض از علما و اساتید حوزه علمیه مشهد و بهرهمندی از فیوضات همجواری با آستان حضرت علیبن موسیالرضا(ع) به مشهد مقدس عزیمت کرد و در مدرسه علمیه جعفریه سکونت گزید و به تکمیل دروس حوزوی خود پرداخت. او در دروس شرح لمعه آیتالله میرزاحسن صالحی، آیتالله سیدمحمد مددی موسوی و حجتالاسلام والمسلمین شیخ علیاکبر الهی خراسانی شرکت کرد و در اصول فقه، از محضر آیتالله سید علیاکبر بنیهاشمی بهرهمند گردید. ایشان سپس در دروس رسائل و مکاسب (کتاب بیع و خیارات) آیتالله حاج سیدحسن مرتضوی و درس مکاسب محرمه آیتالله حاج شیخ یعقوب واعظی شرکت کرد و کفایتین را نزد آیتالله حاج شیخ رجبعلی رضازاده سپری نمود و بدینصورت از برجستهترین اساتید دروس سطح حوزه علمیه مشهد کسب علم و استفاده وافری کرد.
ایشان در دروس خارج فقه و اصول از محضر فقیه و اصولی بنام حوزه، آیتالله حاج میرزاعلی فلسفی (یک دوره کامل خارج اصول و همچنین خارج مکاسب) و اصولی برجسته، آیتالله حاج سیدابراهیم علمالهدی سبزواری (در خارج اصول) و فقیه عالیقدر حضرت آیتالله حاج شیخ عبدالحمید شربیانی (در خارج فقه و اصول) تلمذ نمود و بهنگارش تقریرات اساتید خود اهتمام ورزید.
او در فلسفه و حکمت نیز، از محضر فیلسوف برجسته استاد سید جلال الدین آشتیانی بهرهمند شد و با برخی از اساتید فلسفه و عرفان مشهد نیز مراودات و مباحثاتی برقرار نمود، اگر چه گرایش ایشان به مباحث کلامی و معارفی بیشتر بود.
تدریس در حوزه علمیه مشهد
این عالم فرهیخته از اوایل دهه شصت به تدریس در حوزه علمیه مشهد اهتمام ورزید و بیش از 40 سال به تدریس مقدمات و سطوح (ادبیات، معالم، حاشیه ملاعبدالله، شرح لمعه و اصول فقه)، سطوح عالیه (رسائل، مکاسب و کفایه) و در یک دهه اخیر، به تدریس خارج فقه و اصول و تفسیر اشتغال داشت و شاگردان فراوانی تربیت نمود که بسیاری از آنها امروز از اساتید و اندیشمندان برجسته علمی و قضات عالیرتبه بهشمار میروند.
نقل است که تدریس معالم ایشان در دهه شصت شمسی در مدرسه آیتاللهالعظمی خویی(قد) مشهد از معروفترین و پرجمیعتترین دروس آن روز حوزه مشهد بهشمار میرفته و پس از مدتی بهجهت کثرت شاگردان، مدرس درسی ایشان، به مدرس بزرگ بالای گنبد مدرسه منتقل گردیده بود.
او مدتی نیز در سال 1368 برای تدریس به ایرانشهر رفت و در آنجا طلاب فراوانی را تشویق به مهاجرت به حوزه علمیه مشهد نمود و حتی جمعی از آنان را با خود به این حوزه آورد.
تدریس و همکاری با دانشگاه علوم اسلامی رضوی
ایشان به سفارش برخی علمای مشهد، همکاری خود را با دانشگاه علوم اسلامی رضوی از همان سالهای آغازین تأسیس دانشگاه در دهه شصت شروع نمود و بیش از ۳۰ سال تا آخر دوره حیات خود، به تدریس دروس حوزوی و دانشگاهی در دانشگاه رضوی اهتمام ورزید و در سالهای آغازین، در برخی امور اجرایی دانشگاه از قبیل مسئولیت هسته گزینش دانشگاه نیز فعالیت داشت و بسیاری از طلاب حوزه علمیه مشهد را به این دانشگاه دعوت نمود.
او در این دوره، در کنار راهنمایی، مشاوره و داوری پایاننامهها و رسالههای دکتری دانشجویان، مقالاتی نیز تألیف نمود که در مجلات علمی منتشر شده است.
انتشار کتابی با عنوان «سرقفلی در املاک موقوفی و آثار مترتب بر آن» با مشارکت یک از شاگردان و دانشجویان ایشان در دانشگاه رضوی، از دیگر فعالیتهای پژوهشی این عالم ربانی بهشمار میرود.
مدیریت مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)
استاد نقیبی از اوایل دهه هفتاد شمسی به پیشنهاد واقف مدرسه علمیه امام حسن عسکری(ع)، مرحوم حاج ابراهیم قادری، مدیریت و سرپرستی این مدرسه علمیه را عهدهدار گردید و در مدت حدوداً ۳۵ سال، نقش مؤثری در اداره مدرسه و توسعه کمی و کیفی آن ایفا نمود. در طول این مدت، ایشان با تلاش و پشتکار فراوان، در کنار بازسازی و توسعه بنای مدرسه و احداث دو ساختمان جدید و تجهیز کتابخانه، به توسعه کمّی و کیفی طلاب و سطوح درسی مدرسه پرداخت و مدرسه را از سطح یک، به سطوح دو و سه و چهار ارتقا داد و تعداد طلاب مدرسه را از حدود 20 نفر به بیش از 500 نفر افزایش داد.
بینش سیاسی و اجتماعی
استاد نقیبی(ره)، بهعنوان یک چهره شناختهشده، همواره بر پایبندی عمیق خود به نظام جمهوری اسلامی و اصل ولایت فقیه تأکید داشت. این اعتقاد، هسته مرکزی دیدگاههای سیاسی و اجتماعی ایشان را تشکیل میداد و در تمامی اظهارات و فعالیتهایشان مشهود بود. ایشان معتقد بود که ولایت فقیه، تضمینکننده ثبات و استقلال کشور در برابر توطئههای دشمنان است و نقش بیبدیلی در هدایت جامعه دارد.
تجربه حضور ایشان در جبهههای دفاع مقدس و ارتباط مداوم با مسئولین نظام اسلامی، نقش مهمی در شکلگیری دیدگاههای سیاسی و اجتماعی و مشی معتدل این استاد فرهیخته در این عرصه داشته است.
ایشان بهعنوان فردی متعهد به ارزشهای انقلاب اسلامی، همواره با تأکید بر پیروی از مقام معظم رهبری، در راستای تحقق اهداف و آرمانهای انقلاب گام برمیداشت و با اتکا به ایمان، تجربه و دانش خود، سعی در تحلیل صحیح مسائل و ارائه راهکارهای مناسب برای حل مشکلات کشور مینمود.
ارتحال
سرانجام پس از عمری مجاهدت علمی و عملی، با اندوه فراوان روح ملکوتی این استاد فرزانه در سحرگاه روز پنجشنبه ۲۵ دیماه 1404شمسی مصادف با سالروز شهادت حضرت امام موسیبن جعفر(ع) در پی عارضه قلبی به دیار باقی شتافت و صبح روز جمعه 26 دیماه پس از تشییع و طواف حرم مطهر رضوی(ع) با حضور خیل علما، روحانیون و شاگردان و طلاب و عموم مردم و اقامه نماز از سوی آیتالله حاج شیخ مهدی مروارید در محل رواق دارالحجه حرم مطهر رضوی (مقابل درب شماره 8) به خاک سپرده شد.
بهقلم حجتالاسلام علیرضا نوروزی و بهکوشش مهدی معصومی