آیتالله اعرافی مطرح کرد
راهاندازی نظام «علمسنجی علوم اسلامی» و «کتاب سال دین» با محوریت حوزه
مدیر حوزههای علمیه کشور بر ضرورت طراحی و اجرای نظام علمسنجی در قلمرو علوم اسلامی و راهاندازی «کتاب سال دین» با تولیت حوزه تأکید کرد و این دو طرح را از ایدههای راهبردی و زمینمانده حوزه دانست.
به گزارش خبرگزاری حوزه، آیتالله اعرافی مدیر حوزههای علمیه کشور در نشست صمیمی با برگزیدگان بیستوهفتمین همایش کتاب سال حوزه که در مدرسه امام موسی کاظم(ع) برگزار شد، یکی از ایدههای مهم را ایجاد نظام «علمسنجی در علوم اسلامی» عنوان کرد و گفت: امروز در کشور سازوکارهایی برای ارزیابی و رتبهبندی کتابهای دینی وجود دارد؛ اما آنچه جای آن خالی است، سنجش علمی و رتبهبندی تولیدات علمی در حوزه علوم اسلامی با محوریت خود حوزههای علمیه است.
وی با تأکید بر اینکه، حوزه کانون تولید علم دین و معارف الهی است، افزود: حوزه باید شاخصها و نظام رتبهبندی خاص خود را در قلمروی علوم اسلامی طراحی و اجرا کند؛ همانگونه که در جهان، نظامهای رتبهبندی علمی در حوزههای مختلف وجود دارد، در قلمروی علوم اسلامی نیز این امر باید با ابتکار و مدیریت حوزه سامان یابد.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: مقدمات این طرح در دورههای گذشته پیگیری شده و طرح اولیه آن نیز تهیه شده است؛ اما هنوز به مرحله تحقق نهایی نرسیده و امیدواریم در این دوره، با آمادهسازی نهایی و اخذ مصوبات لازم از شورای عالی حوزه، امکان اجرای آن فراهم شود.
«کتاب سال دین» فراتر از کتاب سال حوزه
وی از ایده «کتاب سال دین» بهعنوان طرحی مکمل و در عین حال مستقل یاد کرد و گفت: در این طرح، حوزههای علمیه به ارزیابی آثار دینی در سطحی فراتر از مرزبندیهای حوزه و دانشگاه و حتی ایران و غیرایران خواهند پرداخت. این اقدام میتواند به مرجعیت علمی حوزه در عرصه تولیدات دینی کمک کند.
مدیر حوزههای علمیه کشور، با اشاره به گستردگی این دو پروژه، خاطرنشان کرد: علمسنجی در علوم اسلامی و کتاب سال دین، هر دو از طرحهای کلان و راهبردی حوزه هستند که نیازمند طراحی دقیق، اجماع نخبگانی و پشتوانه ساختاری مناسباند.
گسترش رشتههای علوم اسلامی در دانشگاهها
آیتالله اعرافی به تحولات ساختاری در حوزه علوم اسلامی پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: در سه دهه اخیر، حدود ۵۰ رشته تخصصی علوم اسلامی در دانشگاهها شکل گرفته که تاکنون نزدیک به ۱۰۰ هزار فارغالتحصیل داشته و هماکنون نیز حدود ۱۰۰ هزار دانشجو در این رشتهها مشغول تحصیل هستند.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: این رشتهها در حوزههایی همچون فقه، کلام، حدیث، تفسیر و دیگر شاخههای علوم اسلامی تعریف شدهاند؛ درحالیکه پیش از طراحی «درختواره علوم حوزوی»، تعداد رشتههای رسمی حوزه بسیار محدودتر بود.
مدیر حوزههای علمیه کشور، با بیان اینکه در درختواره جدید علوم حوزوی، حدود ۴۰۰ قلمروی علمی در مقاطع مختلف طراحی شده که نزدیک به ۱۰۰ مورد آن در حال اجراست، اظهار کرد: گسترش رشتههای علوم اسلامی در دانشگاهها، فرصت مهمی برای تعمیق دانش دینی است؛ هرچند نیازمند تأمل و برنامهریزی راهبردی نیز هست.
تحصیل حوزویان در علوم انسانی و پایه
وی به حضور حوزویان در رشتههای مختلف دانشگاهی اشاره کرد و گفت: حدود ۱۰ هزار نفر از حوزویان در سالهای اخیر در رشتههای متنوعی از علوم انسانی تا علوم پایه و حتی رشتههای فنی و فناوری به تحصیل پرداخته یا مشغول تحصیلاند. این روند، ظرفیت ارزشمندی برای پیوند میان دانش حوزوی و علوم جدید ایجاد میکند.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: اگر نقشه راهی جامع در این زمینه طراحی شود، میتوان انتظار داشت در حوزههایی مانند فلسفه فیزیک، فلسفه علوم پایه و مباحث میانرشتهای، شاهد شکلگیری جریانهای علمی مؤثر و صاحبنظران برجسته باشیم.
ثبت ۱۳۵ هزار اثر در سامانه محققان حوزه
مدیر حوزههای علمیه کشور در ادامه، با اشاره به راهاندازی و توسعه «سامانه محققان و پژوهشگران حوزه» گفت: در حال حاضر ۲۴ هزار و ۳۶۰ نفر از حوزویان در این سامانه دارای پرونده فعال هستند و بیش از ۱۳۵ هزار اثر علمی در آن ثبت و اثرسنجی شده است.
امام جمعه قم افزود: نظام رتبهبندی پژوهشگران حوزوی که طی سالهای گذشته طراحی و اجرایی شده، میتواند زمینهساز ساماندهی منظومهای منسجم از فعالیتهای پژوهشی در حوزه باشد.
حمایت از «محققان درونحوزهای» در طرح هدفمندی
آیتالله اعرافی با اشاره به اجرای «طرح هدفمندی» در حوزههای علمیه، تصریح کرد: در این طرح، علاوه بر اساتید تماموقت، عنوان «محقق درونحوزهای» نیز به رسمیت شناخته شده است؛ یعنی پژوهشگرانی که در درون نظام حوزه به تولید علم میپردازند و در نهادهای دیگر استخدام نشدهاند.
وی ادامه داد: در حال حاضر حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر مشمول این حمایتها شدهاند و از برخی خدمات و تسهیلات بهرهمند میشوند. این اقدام، گامی در جهت تقویت هویت پژوهش در سنت اصیل حوزوی است.
حمایت از پروژههای مورد نیاز نظام
مدیر حوزههای علمیه کشور، با اشاره به راهاندازی دبیرخانه حمایت از طرحهای پژوهشی مورد نیاز نظام، گفت: این دبیرخانه طی دو تا سه سال اخیر فعال شده و تاکنون بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ طرح و پروژه را که مبتنی بر نیازهای دستگاههای مختلف کشور بوده، مورد حمایت قرار داده است.
عضو شورایعالی حوزههای علمیه توضیح داد: در این سازوکار، موضوعات مورد نیاز دستگاهها احصا و به مراکز یا شخصیتهای علمی حقیقی و حقوقی ارجاع میشود تا پس از پژوهش، نتایج آن در اختیار نهادهای مربوط قرار گیرد.
تأثیرگذاری حوزه در اصلاح لوایح و اسناد
آیتالله اعرافی همچنین به نقش حوزه در بررسی و اصلاح اسناد و لوایح کشور اشاره کرد و گفت: طی پنج تا شش سال اخیر، حدود ۱۵ مورد از لوایح، قوانین یا اسناد مهم با ورود کارشناسی حوزه مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته که در برخی موارد، متن یک لایحه یا سند بهطور کامل تغییر یافته است.
مدیر حوزههای علمیه کشور در پایان، با تأکید بر لزوم افقگشایی در عرصه پژوهشهای حوزوی، ابراز امیدواری کرد: با همافزایی نخبگان و برنامهریزی دقیق، طرحهای راهبردی حوزه در حوزه علمسنجی، ارزیابی آثار دینی و تقویت پژوهشهای مسئلهمحور به مرحله اجرا و تثبیت برسد.
وی با تأکید بر اینکه، حوزه کانون تولید علم دین و معارف الهی است، افزود: حوزه باید شاخصها و نظام رتبهبندی خاص خود را در قلمروی علوم اسلامی طراحی و اجرا کند؛ همانگونه که در جهان، نظامهای رتبهبندی علمی در حوزههای مختلف وجود دارد، در قلمروی علوم اسلامی نیز این امر باید با ابتکار و مدیریت حوزه سامان یابد.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: مقدمات این طرح در دورههای گذشته پیگیری شده و طرح اولیه آن نیز تهیه شده است؛ اما هنوز به مرحله تحقق نهایی نرسیده و امیدواریم در این دوره، با آمادهسازی نهایی و اخذ مصوبات لازم از شورای عالی حوزه، امکان اجرای آن فراهم شود.
«کتاب سال دین» فراتر از کتاب سال حوزه
وی از ایده «کتاب سال دین» بهعنوان طرحی مکمل و در عین حال مستقل یاد کرد و گفت: در این طرح، حوزههای علمیه به ارزیابی آثار دینی در سطحی فراتر از مرزبندیهای حوزه و دانشگاه و حتی ایران و غیرایران خواهند پرداخت. این اقدام میتواند به مرجعیت علمی حوزه در عرصه تولیدات دینی کمک کند.
مدیر حوزههای علمیه کشور، با اشاره به گستردگی این دو پروژه، خاطرنشان کرد: علمسنجی در علوم اسلامی و کتاب سال دین، هر دو از طرحهای کلان و راهبردی حوزه هستند که نیازمند طراحی دقیق، اجماع نخبگانی و پشتوانه ساختاری مناسباند.
گسترش رشتههای علوم اسلامی در دانشگاهها
آیتالله اعرافی به تحولات ساختاری در حوزه علوم اسلامی پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: در سه دهه اخیر، حدود ۵۰ رشته تخصصی علوم اسلامی در دانشگاهها شکل گرفته که تاکنون نزدیک به ۱۰۰ هزار فارغالتحصیل داشته و هماکنون نیز حدود ۱۰۰ هزار دانشجو در این رشتهها مشغول تحصیل هستند.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: این رشتهها در حوزههایی همچون فقه، کلام، حدیث، تفسیر و دیگر شاخههای علوم اسلامی تعریف شدهاند؛ درحالیکه پیش از طراحی «درختواره علوم حوزوی»، تعداد رشتههای رسمی حوزه بسیار محدودتر بود.
مدیر حوزههای علمیه کشور، با بیان اینکه در درختواره جدید علوم حوزوی، حدود ۴۰۰ قلمروی علمی در مقاطع مختلف طراحی شده که نزدیک به ۱۰۰ مورد آن در حال اجراست، اظهار کرد: گسترش رشتههای علوم اسلامی در دانشگاهها، فرصت مهمی برای تعمیق دانش دینی است؛ هرچند نیازمند تأمل و برنامهریزی راهبردی نیز هست.
تحصیل حوزویان در علوم انسانی و پایه
وی به حضور حوزویان در رشتههای مختلف دانشگاهی اشاره کرد و گفت: حدود ۱۰ هزار نفر از حوزویان در سالهای اخیر در رشتههای متنوعی از علوم انسانی تا علوم پایه و حتی رشتههای فنی و فناوری به تحصیل پرداخته یا مشغول تحصیلاند. این روند، ظرفیت ارزشمندی برای پیوند میان دانش حوزوی و علوم جدید ایجاد میکند.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: اگر نقشه راهی جامع در این زمینه طراحی شود، میتوان انتظار داشت در حوزههایی مانند فلسفه فیزیک، فلسفه علوم پایه و مباحث میانرشتهای، شاهد شکلگیری جریانهای علمی مؤثر و صاحبنظران برجسته باشیم.
ثبت ۱۳۵ هزار اثر در سامانه محققان حوزه
مدیر حوزههای علمیه کشور در ادامه، با اشاره به راهاندازی و توسعه «سامانه محققان و پژوهشگران حوزه» گفت: در حال حاضر ۲۴ هزار و ۳۶۰ نفر از حوزویان در این سامانه دارای پرونده فعال هستند و بیش از ۱۳۵ هزار اثر علمی در آن ثبت و اثرسنجی شده است.
امام جمعه قم افزود: نظام رتبهبندی پژوهشگران حوزوی که طی سالهای گذشته طراحی و اجرایی شده، میتواند زمینهساز ساماندهی منظومهای منسجم از فعالیتهای پژوهشی در حوزه باشد.
حمایت از «محققان درونحوزهای» در طرح هدفمندی
آیتالله اعرافی با اشاره به اجرای «طرح هدفمندی» در حوزههای علمیه، تصریح کرد: در این طرح، علاوه بر اساتید تماموقت، عنوان «محقق درونحوزهای» نیز به رسمیت شناخته شده است؛ یعنی پژوهشگرانی که در درون نظام حوزه به تولید علم میپردازند و در نهادهای دیگر استخدام نشدهاند.
وی ادامه داد: در حال حاضر حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر مشمول این حمایتها شدهاند و از برخی خدمات و تسهیلات بهرهمند میشوند. این اقدام، گامی در جهت تقویت هویت پژوهش در سنت اصیل حوزوی است.
حمایت از پروژههای مورد نیاز نظام
مدیر حوزههای علمیه کشور، با اشاره به راهاندازی دبیرخانه حمایت از طرحهای پژوهشی مورد نیاز نظام، گفت: این دبیرخانه طی دو تا سه سال اخیر فعال شده و تاکنون بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ طرح و پروژه را که مبتنی بر نیازهای دستگاههای مختلف کشور بوده، مورد حمایت قرار داده است.
عضو شورایعالی حوزههای علمیه توضیح داد: در این سازوکار، موضوعات مورد نیاز دستگاهها احصا و به مراکز یا شخصیتهای علمی حقیقی و حقوقی ارجاع میشود تا پس از پژوهش، نتایج آن در اختیار نهادهای مربوط قرار گیرد.
تأثیرگذاری حوزه در اصلاح لوایح و اسناد
آیتالله اعرافی همچنین به نقش حوزه در بررسی و اصلاح اسناد و لوایح کشور اشاره کرد و گفت: طی پنج تا شش سال اخیر، حدود ۱۵ مورد از لوایح، قوانین یا اسناد مهم با ورود کارشناسی حوزه مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته که در برخی موارد، متن یک لایحه یا سند بهطور کامل تغییر یافته است.
مدیر حوزههای علمیه کشور در پایان، با تأکید بر لزوم افقگشایی در عرصه پژوهشهای حوزوی، ابراز امیدواری کرد: با همافزایی نخبگان و برنامهریزی دقیق، طرحهای راهبردی حوزه در حوزه علمسنجی، ارزیابی آثار دینی و تقویت پژوهشهای مسئلهمحور به مرحله اجرا و تثبیت برسد.