آیت‌الله علیرضا اعرافی در دیدار برخی اعضای شورای هماهنگی قرارگاه اصلی اجتماعات شبانه، ضمن قدردانی از تلاش افرادی که در ماه‌های گذشته و در سخت‌ترین شرایط کشور، پرچمداری و راهبری حضور مردم در صحنه را بر عهده داشتند، این حرکت را افتخاری بزرگ دانست.
مدیر حوزه‌های علمیه با گرامی‌داشت یاد و خاطره انبیا و اولیای الهی(ع)، شهدای والامقام و به‌ویژه امام و رهبر شهید(رض)، از خداوند متعال خواستار گسترش نصرت و عنایات الهی نسبت به امت اسلام، ملت ایران، انقلاب اسلامی، محور مقاومت، مردم، نیروهای مسلح، رهبری و همه خدمتگزاران این حرکت بزرگ و اجتماعات مردمی شد.
جنگ اخیر؛ مقطعی تاریخی که سال‌ها
موضوع تحلیل اندیشمندان جهان خواهد بود
عضو فقهای شورای نگهبان، با اشاره به اینکه طی هفت تا هشت ماه گذشته، مطالب و تحلیل‌های متعددی در سخنرانی‌ها و خطبه‌های خود در قم و دیگر اجتماعات مطرح کرده است، به سفرهای خارجی خود در دو سال گذشته نیز اشاره‌ای داشت و از حضور در مالزی پس از جنگ دوازده‌روزه و نیز ارتباطات گسترده با هیئت‌های خارجی پس از تشییع رهبر شهید یاد کرد و افزود: در آن مقطع، بیش از ۲۰۰ هیئت خارجی از نقاط مختلف جهان حضور داشتند و ملاقات‌ها و ارتباطات خارجی تقریباً به‌صورت هفتگی ادامه داشت؛ حتی در سخت‌ترین شرایط که محل ثابتی برای استقرار وجود نداشت، این ارتباطات قطع نشد.
وی با خطاب قراردادن حاضران و تجلیل از بصیرت و درک آنان از شرایط، اظهار کرد: شما با شناخت و تحلیل درست، پیشگام این حرکت شده‌اید و میدان‌داری حضور مردم را بر عهده گرفته‌اید. آنچه در جنگ اخیر رقم خورد، الگویی پدید آورد که صاحب‌نظران و اندیشمندان جهان باید سال‌ها و دهه‌ها از منظرهای مختلف نظامی، امنیتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن را بررسی کنند.
دفاع مقدس هشت‌ساله؛
تجربه‌ای ماندگار در تاریخ ایران و جهان
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه، با اشاره به جایگاه دفاع مقدس هشت‌ساله در تحولات ایران و منطقه، این تجربه را یکی از کانون‌های اصلی تحول در کشور دانست و گفت: با وجود گذشت سال‌ها از دفاع مقدس، همچنان در جهان درباره آن تحلیل و بررسی صورت می‌گیرد و این تجربه از منظرهای گوناگون، پدیده‌ای متمایز در تاریخ سیاست و تحولات اجتماعی به‌شمار می‌رود.
وی با یادآوری روزهای پایانی جنگ تحمیلی 8 ساله و صدور بیانیه امام خمینی(قد) درباره پذیرش قطعنامه، اظهار کرد: تأکید امام خمینی(قد) در آن بیانیه و بیانیه‌های پس از آن بر ماندگاری دفاع مقدس به‌عنوان مشعل هدایت، یک واقعیت تاریخی است.
چهار قله تاریخ‌ساز
در نهضت امام خمینی(قد) و انقلاب اسلامی
آیت‌الله اعرافی با بررسی تحولات بیش از نیم‌قرن گذشته، چهار مقطع را به‌عنوان قله‌های تاریخ‌ساز نهضت امام خمینی(قد) و انقلاب اسلامی معرفی کرد و گفت: اگر بخواهیم تحولات این نیم‌قرن را تحلیل کنیم، باید به چند نقطه عطف توجه داشته باشیم که هرکدام مسیر تاریخ ایران و منطقه را تغییر داده‌اند.
عضو خبرگان رهبری، قیام 15 خرداد ۱۳۴۲، پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، پایان جنگ تحمیلی و پذیرش قطعنامه و جنگ 12‌روزه و ۴۰ روزه  را به ترتیب قله‌های تاریخ‌ساز انقلاب اسلامی برشمرد و افزود: قله چهارم، یعنی  جنگ 12‌روزه و ۴۰ روزه  در تراز و جایگاهی قرار دارد که با مقاطع دیگر نهضت و انقلاب اسلامی متفاوت است؛ چه در تاریخ بیش از ۶۰ ساله نهضت و چه در بیش از چهاردهه پس از پیروزی انقلاب.
وی دو سوی این رویارویی را اراده دشمن و مقاومت مردم ایران دانست و تصریح کرد: تفاوت این مرحله هم به اراده‌ای بازمی‌گردد که دشمن داشته و همچنان دارد و هم به مقاومتی که مردم ایران در برابر آن نشان داده‌اند. آنچه در این مقطع شکل گرفت، با تجربه‌های پیشین تفاوت‌های جدی دارد.
آیت‌الله اعرافی با اشاره به ارزیابی‌های خود از تحولات پس از عملیات طوفان‌الاقصی و شهادت اسماعیل هنیه گفت: در ابتدا، ابعاد موجی را که در حال شکل‌گیری بود، به این اندازه جدی نمی‌دانستم؛ اما پس از آن، در جلسات مختلف، از جمله جلسات شورای معاونان، بارها تأکید کردم که موجی در حال طراحی و حرکت است که با همه امواج قبلی تفاوت دارد.
امام جمعه قم افزود: ویژگی این موج آن بود که عزم قدرت‌های بزرگ جهانی، همراه با سکوت و همراهی برخی دیگر، در مسیری قرار گرفته بود که هدف اصلی آن، ایران و انقلاب اسلامی بود. این مرحله را نمی‌توان با مقاطع قبلی به‌سادگی مقایسه کرد و نباید تصور کرد که دشمن به اهداف محدود و مقطعی قانع خواهد شد.
هجمه به ایران؛
فراتر از اختلافات ظاهری میان قدرت‌های جهانی
آیت‌الله اعرافی با تجلیل مجدد از میدان‌داری مردم در اجتماعات شبانه، تأکید کرد: شما پرچمدار بخشی از مقاومت جامع، گسترده و متمدنانه ملت ایران در برابر هجمه‌ای بی‌نظیر در تاریخ معاصر هستید که مطلقاً سابقه نداشته است. ارزش این کار زمانی روشن‌تر می‌شود که ابعاد رویارویی و گستره نیروهایی را که در این میدان حضور دارند، در نظر بگیریم.
وی با اشاره به برخی اختلافات سیاسی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در آمریکا و تفاوت دیدگاه‌های کشورهای اروپایی و نوچه‌های کم‌اهمیت آنها در منطقه گفت: وجود برخی اختلاف‌نظرها میان این جریان‌ها و کشورها را نمی‌توان انکار کرد؛ اما در جوهره اصلی سیاستی که طی دو سه سال گذشته طراحی شده، هم‌سویی قابل‌توجهی وجود دارد و جملگی بر آن اتفاق نظر دارند؛ این واقعیتی است که باید آن را در تحلیل صحنه جهانی مورد توجه قرار داد.
آیت‌الله اعرافی با تأکید بر اینکه نباید در شرایط کنونی احساس آرامش و پایان‌یافتن تهدیدها را داشت، گفت: همان‌طور که رهبر انقلاب اسلامی هم اشاره داشتند، با وجود دستاوردهای بزرگی که رقم خورده است، همچنان باید همه در میدان باشند و مسئولیت خود را ادامه دهند.
اجتماعات شبانه؛ حلقه‌ای از زنجیره جهانی
عزت ایران و انقلاب اسلامی
آیت‌الله اعرافی با تأکید بر جایگاه اجتماعات شبانه در تحولات اخیر اظهار کرد: اجتماع شبانه شما یک حرکت محدود و جزیره‌ای نیست؛ بلکه حلقه‌ای از زنجیره بزرگی است که اسلام، ایران، انقلاب اسلامی، عزت و عظمت ملت ایران را در جهان پیش می‌برد.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: این زنجیره باید هر شب مورد توجه قرار گیرد و هیچ عاملی نباید به آن آسیب وارد کند. یکی از واقعیت‌های جدیدی که در تحولات اخیر آشکار شد، ریشه‌داشتن قدرت اجتماعی و ملی در همین اجتماعات و حضور مردم در خیابان‌هاست.
آیت‌الله اعرافی با اشاره به اهمیت توان موشکی، نیروهای مسلح، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و اقدامات نظامی و امنیتی کشور گفت: همه این ظرفیت‌ها بسیار مهم‌اند؛ اما اگر منبع مولد قدرت، یعنی مردم، وارد میدان نمی‌شدند و فعالانه حضور پیدا نمی‌کردند، ظرفیت‌های دیگر نیز نمی‌توانستند به‌همان شکل و با همان اثرگذاری عمل کنند.
وی با اشاره به شهادت رهبر انقلاب و ضربه‌های واردشده به مجموعه‌های اطلاعاتی، امنیتی و نظامی کشور اظهار کرد: در این حوادث، شخصیت‌های بزرگ نظامی و امنیتی از دست رفتند و به نهادها و سامانه‌های مختلف کشور ضربه جدی وارد شد. با وجود این، کشور به مسیر خود ادامه داد و اداره امور متوقف نشد. در آن شرایط، برخی نهادها و بخش‌ها با دشواری‌های جدی مواجه بودند و جلسات و سازوکارهای معمول نیز در بسیاری از موارد امکان استمرار نداشت؛ اما کشور توانست روی پای خود بایستد. این واقعیت نشان می‌دهد که قدرت کشور تنها در ساختارهای رسمی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه پشتوانه‌ای عمیق در ایمان، بصیرت، اراده و حضور مردم دارد.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور، با تأکید بر نقش مردم در حفظ انسجام کشور گفت: موشک‌ها، نیروهای مسلح و ظرفیت‌های امنیتی جایگاه مهمی دارند؛ اما آنچه این ظرفیت‌ها را در یک منظومه قدرت ملی قرار می‌دهد، حضور مردم و احساس مسئولیتی است که آنان در بزنگاه‌های تاریخی از خود نشان می‌دهند.
جنگ پایان نیافته؛ مردم میدان را خالی نکنند
عضو فقهای شورای نگهبان، با هشدار نسبت به تصور پایان‌یافتن تهدیدها اظهار کرد: اگر کسی تصور کند که همه‌چیز تمام شده و دیگر نیازی به حضور مردم نیست، اشتباه می‌کند. استمرار عزت و عظمت کشور به‌همین حضور وابسته است و باید همه جهان احساس کند که ملت ایران در سخت‌ترین شرایط نیز میدان را خالی نمی‌کند. باید این پیام روشن باشد که حتی اگر دشمن از گزینه‌های مختلف استفاده کند و شرایط دشوارتر شود -که برای آن هم برنامه‌ریزی شده است- خیابان‌های ما همچنان زنده، پررونق و سرشار از حضور مردم خواهد بود؛ پرچم‌ها برافراشته می‌مانند، شعارها ادامه پیدا می‌کنند، عقل‌ها و بینش‌ها فعال‌اند و تحلیل‌ها در مسیر حفظ عزت و عظمت ایران و انقلاب اسلامی قرار دارند.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور، با تأکید بر اینکه اجتماعات مردمی موتور محرک و قلب تپنده این حرکت هستند، خطاب به حاضران گفت: شما خادمان این حضور هستید و ارزش کاری که انجام می‌دهید، قابل وصف نیست. در یک نقطه عطف تاریخی و سرنوشت‌ساز قرار داریم؛ نقطه‌ای که اگر در آن کوتاهی شود، باید یکی دو قرن به‌گونه دیگری زندگی کنیم.
غیبت ملت‌ها از صحنه تصمیم‌گیری؛ تجربه‌ای که می‌تواند تا نسل‌ها هزینه داشته باشد
آیت‌الله اعرافی با یادآوری سخنی از رهبر شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(رض) درباره پیامدهای غیبت ملت‌ها از صحنه تحولات جهانی اظهار کرد: در یکی از نشست‌هایی که روزهای دوشنبه برگزار می‌شد، جمعی از افراد از ایشان خواستند، چند جمله‌ای سخن بگویند. یکی از مطالبی که مطرح کردند، درباره پایان جنگ جهانی دوم و تقسیم جهان میان قدرت‌های پیروز بود. ایشان فرمودند: «پس از پایان جنگ جهانی دوم، متفقین و قدرت‌های پیروز دور هم نشستند و نقشه جهان را روی میز گذاشتند و مناطق مختلف را مانند کیک میان خود تقسیم کردند؛ چون جهان اسلام، منطقه غرب آسیا و خاورمیانه در آن صحنه خاموش بود و حضور مؤثری نداشتند، همه چیز را از دست داد و عملاً از معادلات کنار گذاشته شد.»
مدیر حوزه‌های علمیه کشور، با تأکید بر پیام این روایت گفت: اگر یک ملت یا جامعه در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز از صحنه غایب باشد، ممکن است تا صد یا دویست سال هزینه آن غیبت را بپردازد. حضور در بزنگاه‌های تاریخی، فقط یک اقدام مقطعی نیست؛ بلکه در تعیین سرنوشت ملت‌ها و نسل‌های آینده اثرگذار است.
هشت محور اجرایی
برای تقویت اجتماعات شبانه
آیت‌الله اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به مباحث مطرح‌شده، بر ضرورت تقویت سازمان‌دهی و پشتیبانی اجتماعات شبانه تأکید کرد و مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرایی را مطرح ساخت.
۱. حضور منظم مسئولان در اجتماعات
وی نخستین محور را تنظیم برنامه حضور مسئولان در اجتماعات شبانه عنوان کرد و گفت: لازم است فرماندار و مجموعه مسئولان، برنامه‌ای تنظیم کنند تا هر شب تعدادی از مسئولان در میان مردم حضور داشته باشند و ارتباط مستقیم آنان با حاضران تقویت شود.
۲. راه‌اندازی میز خدمت به‌صورت متناوب
مدیر حوزه‌های علمیه کشور دومین محور را فعال‌شدن میزهای خدمت دانست و افزود: میزهای خدمت باید با برنامه‌ریزی متناسب و به‌صورت متناوب و متناسب در اجتماعات شبانه فعال شوند تا مردم بتوانند از خدمات و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول بهره‌مند شوند.
۳. تقویت حضور روحانیون و مجموعه‌های هماهنگ‌کننده
آیت‌الله اعرافی با اشاره به نقش روحانیون و مجموعه شورای هماهنگی در پیشبرد اجتماعات اظهار کرد: لازم است دفاتر، روحانیون و مجموعه‌های مسئول هماهنگی، حضور خود را منظم‌تر و مؤثرتر کنند. در شب‌هایی که در اجتماع حضور داشتم، فعالیت برخی از دوستان را مشاهده کردم و از تلاش‌های آنان تشکر می‌کنم؛ اما این حضور باید تقویت شود و شکل جدی‌تری پیدا کند.
۴. ترغیب کارکنان دستگاه‌های اجرایی به مشارکت
وی چهارمین محور را افزایش همراهی نظام اداری کشور دانست و گفت: کارکنان ادارات باید برای حضور در اجتماعات ترغیب و تشویق شوند. مقصود، اجبار نیست؛ بلکه باید با تدبیر، تشویق و ایجاد انگیزه، زمینه همراهی بیشتر کارکنان فراهم شود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور تأکید کرد: نظام اداری نیز باید پای کار بیاید و مسئولان مربوطه، با هماهنگی فرماندار، برای تحقق این موضوع اهتمام جدی داشته باشند. از تلاش‌های مسئولان قدردانی می‌کنیم؛ اما ضرورت دارد که این ظرفیت با برنامه‌ریزی دقیق‌تر فعال شود.
۵. پیوند قوی‌تر مساجد، ائمه جماعات و پایگاه‌های بسیج با اجتماعات
آیت‌الله اعرافی پنجمین محور را تقویت ارتباط مساجد با اجتماعات شبانه دانست و اظهار کرد: مساجد، ائمه جماعات و پایگاه‌های بسیج از ارکان اصلی این حرکت هستند و باید ارتباط منسجم‌تری میان آنان و اجتماعات برقرار شود.
وی با تأکید بر ضرورت تحرک تازه در این بخش افزود: مسئولان مربوطه و فعالان این عرصه باید با هماهنگی یکدیگر، برنامه‌هایی برای افزایش حضور مردم و تقویت ارتباط محله‌ها و مساجد با اجتماعات شبانه طراحی کنند.
۶. حضور منسجم دانش‌آموزان و تبدیل تجربه جنگ به مکتب تربیتی
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه، با اشاره به نقش آموزش‌وپرورش، این موضوع را یکی از ضرورت‌های مهم دانست و گفت: باید با هماهنگی مسئولان آموزش‌وپرورش، زمینه حضور منسجم گروه‌هایی از دانش‌آموزان دختر و پسر دبیرستانی در اجتماعات شبانه فراهم شود. پیش‌تر نیز در نشست‌های مختلف تأکید کرده‌ام که تجربه جنگ اخیر باید به یک مکتب تربیتی تبدیل شود؛ مکتبی که وارد آموزش‌وپرورش و مساجد شود و نسل جوان را تحت تأثیر قرار دهد.
آیت‌الله اعرافی با تأکید بر اینکه این تجربه صرفاً یک رویداد نظامی یا سیاسی نیست، اظهار کرد: جنگ اخیر می‌تواند ابعاد تربیتی و اجتماعی مهمی داشته باشد و لازم است، ظرفیت آن برای تقویت بینش، مسئولیت‌پذیری، ایمان و حضور اجتماعی نسل جوان مورد توجه قرار گیرد.
۷. ارتقای پشتیبانی و تأمین نیازهای اجتماعات
وی هفتمین محور را تقویت پشتیبانی‌های مالی، تجهیزاتی و اجرایی اجتماعات عنوان کرد و گفت: دفتر ما نیز در حد توان خود کمک‌هایی داشته است. در کنار این کمک‌ها، لازم است شهرداری، شورای شهر، فرمانداری و سایر مجموعه‌های مسئول نیز متناسب با نیازها، پشتیبانی و هماهنگی لازم را انجام دهند تا کمبودهای اجرایی برطرف شود و فعالیت‌ها با نظم و توان بیشتری ادامه پیدا کند.
۸. شورای هماهنگی؛ قرارگاه اصلی اجتماعات با مشارکت مستقیم مردم
مدیر حوزه‌های علمیه کشور، تشکیل منظم جلسات شورای هماهنگی را ضروری دانست و گفت: این شورا قرارگاه اصلی سامان‌دهی اجتماعات است و باید در شرایط فعلی، دست‌کم هفته‌ای یک‌بار تشکیل جلسه دهد تا مسائل و پیشنهادهای مطرح‌شده بررسی و درباره آنها تصمیم‌گیری شود.
امام جمعه قم افزود: حضور نمایندگان مردم در کنار روحانیون و دیگر مسئولان می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسائل، تقویت هماهنگی‌ها و افزایش اعتماد متقابل کمک کند. لازم است این جلسات به‌صورت منظم برگزار شود و مسائل مطرح‌شده در اجتماعات نیز در همان چارچوب مورد بررسی قرار گیرد.
حفظ شور انقلابی در کنار
تنوع دیدگاه‌ها و مطالبه‌گری مردم
آیت‌الله اعرافی با تأکید بر ضرورت احترام به دیدگاه‌های مختلف اظهار کرد: افرادی که در اجتماعات حضور دارند، ممکن است دیدگاه‌ها و مطالبات متفاوتی داشته باشند. این تفاوت‌ها باید با احترام شنیده شود؛ به‌ویژه زمانی که نقد و مطالبه از احساس مسئولیت و شور انقلابی سرچشمه می‌گیرد. نقدکردن و مطالبه‌گری، درصورتی‌که در مسیر مسئولیت‌پذیری و دغدغه‌مندی باشد، باید مورد توجه قرار گیرد. در عین حال، همان‌گونه که رهبری نیز تأکید کرده‌اند، اصل اجتماع باشکوه مردم و حضور طیف‌های مختلف جامعه باید حفظ شود.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور تصریح کرد: باید فضایی فراهم شود که افراد با دیدگاه‌های متفاوت نیز احساس کنند، می‌توانند در اجتماع حضور داشته باشند و حرف خود را مطرح کنند. حتی اگر فردی با مطلبی موافق نیست، باید احساس کند که امکان بیان دیدگاه و شنیده‌شدن سخنش وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه حفظ تنوع سلایق نباید به کاهش شور انقلابی منجر شود، اظهار کرد: راه‌حل، ایجاد تعادل و تقویت سازوکارهای گفت‌وگوست. شورای هماهنگی باید به‌صورت منظم تشکیل شود و در صورت لزوم، جلسات جداگانه‌ای نیز برای بررسی دیدگاه‌ها و اختلاف‌نظرها برگزار شود.
آیت‌الله اعرافی افزود: اگر افرادی درباره عملکرد اشخاص یا مسائل مختلف دیدگاه متفاوتی دارند، می‌توان آنان را در یک جلسه گرد هم آورد تا گفت‌وگو کنند و حرف‌های‌شان را بشنوند. این شیوه می‌تواند به الگویی برای حل اختلاف‌ها و تقویت انسجام اجتماعی تبدیل شود؛ به‌جای آنکه اختلاف‌نظرها در فضای غیررسمی باقی بماند، باید زمینه گفت‌وگوی مستقیم و محترمانه فراهم شود.
عضو فقهای شورای نگهبان تأکید کرد: این رویکرد هم به حفظ شکوه اجتماعات کمک می‌کند، هم امکان مشارکت طیف‌های مختلف را افزایش می‌دهد و هم اجازه نمی‌دهد، شور انقلابی و احساس مسئولیت مردم تضعیف شود.
گزارش: جلال خسروی