به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی‌حاجی در مراسم افتتاحیه سال تحصیلی 1405-1406 حوزه‌های علمیه که شنبه ۱۴ شهریور در مدرسه مبارکه فیضیه قم برگزار شد، با اشاره به شرایط ویژه و دشوار حوزه‌های علمیه در سال گذشته، اظهار کرد: در جریان این تحولات و حوادث، بیش از ۵۰۰ موکب در سراسر کشور با محوریت حوزه‌های علمیه و مدارس برپا شد و مدارس علمیه ضمن استمرار فعالیت‌های علمی و آموزشی، در عرصه اجتماعی نیز حضور فعال داشتند و در کنار مردم قرار گرفتند.
فعالیت بیش از ۵۰۰ واحد آموزشی
در سال تحصیلی جدید
وی در ادامه با تشریح وضعیت آموزشی حوزه‌های علمیه در سال تحصیلی جدید گفت: سال تحصیلی جدید را با بیش از ۵۰۰ واحد آموزشی فعال در سطح یک، سطوح عالی، درس خارج و مراکز تخصصی آغاز می‌کنیم. بیش از 8 هزار و ۵۰۰ استاد در سراسر کشور به صورت تمام‌وقت و پاره‌وقت دروس مختلف حوزوی را ارائه خواهند کرد.
تداوم روند رشد پذیرش در حوزه‌های علمیه
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی با اشاره به روند پذیرش طلاب طی سال‌های اخیر اظهار کرد: از سال ۱۴۰۲ تاکنون، هر سال شاهد رشد نسبی در میزان پذیرش حوزه‌های علمیه بوده‌ایم و امیدواریم این روند در سال جاری نیز ادامه پیدا کند.
تدوین طرح‌های تحولی
برای پاسخگویی به نیازهای روز
معاون آموزش حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به ضرورت تحول در نظام آموزشی حوزه‌ها بیان کرد: با توجه به دغدغه‌های امام شهید نسبت به اینکه حوزه باید پاسخگوی نیازهای روز جامعه باشد و در مسیر طراحی و اجرای تمدن حرکت کند، چند طرح تحولی را در دستور کار قرار داده‌ایم. این طرح‌های تحولی با هدف ارتقای ظرفیت علمی حوزه، پاسخگویی به نیازهای جدید جامعه و تقویت نقش حوزه‌های علمیه در عرصه‌های مختلف علمی و تمدنی دنبال می‌شود.
به رسمیت شناخته شدن
دروس عالی تحقیقی غیر از فقه
وی یکی از مهم‌ترین اقدامات تحولی در حوزه آموزش را به رسمیت شناخته شدن دروس عالی تحقیقی غیر از فقه عنوان کرد و گفت: برای نخستین‌بار در سال گذشته، با همراهی و تصویب شورای عالی حوزه‌های علمیه، دروس عالی تحقیقی در رشته‌هایی غیر از فقه به رسمیت شناخته شد. بر همین اساس، از مهرماه امسال برای نخستین‌بار شاهد برگزاری رسمی دروس عالی در مقطع خارج در رشته‌های تفسیر و علوم قرآن، کلام و فلسفه خواهیم بود.
فعال شدن گروه‌های داوری سه رشته تخصصی
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی با بیان اینکه گروه‌های داوری در سه رشته تفسیر و علوم قرآن، کلام و فلسفه فعال شده‌اند از تصویب سه عنوان دیگر برای برگزاری دروس عالی خبر داد و گفت: سه عنوان «حدیث و رجال»، «تاریخ و سیره» و «ادبیات عرب» نیز برای برگزاری دروس عالی به تصویب رسیده است.
وی افزود: این سه عنوان پس از اعلام هیئت‌های داوری و طی مراحل مربوط، با حدود یک ماه تأخیر نسبت به آغاز سال تحصیلی، فعالیت خود را در سال تحصیلی جدید آغاز خواهند کرد.
ثبت دوره دوم درس خارج برای طلاب فعال
معاون آموزش حوزه‌های علمیه از پیش‌بینی اعتباربخشی و ثبت سوابق دوره دوم درس خارج برای طلاب فعال، تدوین شاخص‌های جدید رتبه‌بندی و تکریم اساتید، شناسایی ۳۵ هزار طلبه بر اساس شاخص‌های علمی و طراحی نظام وضعیت‌سنجی علمی مدارس خبر داد و گفت: حرکت فقه به سمت تمدن‌سازی از مهم‌ترین رویکردهای آموزشی حوزه است و در همین راستا، رشته‌های تخصصی جدیدی در حوزه‌های مختلف فقهی به تصویب رسیده است.
اعتباربخشی و ثبت سوابق دوره دوم درس خارج
استاد حوزه علمیه قم افزود: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، طلابی که چهار سال دوره درس خارج را با موفقیت پشت‌سر گذاشته و همچنان به صورت فعال قصد ادامه تحصیل دارند، می‌توانند از امکان اعتباربخشی و ثبت سوابق دوره دوم درس خارج بهره‌مند شوند.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به حمایت‌های صورت‌گرفته از طلاب در این زمینه تصریح کرد: این دوره با توجه به حمایت‌های انجام‌شده در حوزه شهریه مرکز خدمات، برای شش سال دیگر نیز پیش‌بینی و تصویب شده است.
تدوین شاخص‌های رتبه‌بندی و تکریم اساتید
وی همچنین از تدوین شاخص‌های جدید برای رتبه‌بندی و تکریم اساتید حوزه‌های علمیه خبر داد و گفت: این طرح در حال حاضر در مرحله نهایی و نظرخواهی از اساتید قرار دارد و تلاش می‌شود پس از تکمیل فرایند بررسی و دریافت دیدگاه‌های استادان، زمینه اجرای آن فراهم شود.
شناسایی ۳۵ هزار طلبه
بر اساس شاخص‌های رتبه‌بندی علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی در ادامه به طراحی و اجرای شاخص‌های رتبه‌بندی علمی برای شناسایی و ارزیابی وضعیت تحصیلی طلاب اشاره کرد و گفت: تاکنون ۳۵ هزار طلبه بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های علمی، کمی و کیفی شناسایی شده‌اند.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به فعال شدن «کارنامه رشد تحصیلی» برای این گروه از طلاب، اظهار کرد: برای این ۳۵ هزار طلبه، کارنامه رشد تحصیلی در پیشخوان فعال شده است و طلاب می‌توانند وضعیت و روند رشد تحصیلی خود را بر اساس شاخص‌های تعیین‌شده پیگیری کنند.
ارزیابی علمی مدارس با ۲۵ شاخص کمی و کیفی
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی از طراحی شاخص‌های وضعیت‌سنجی علمی واحدهای آموزشی خبر داد و اظهار کرد: در این طرح، با استفاده از مجموعه‌ای از شاخص‌های کمی و کیفی، وضعیت علمی و آموزشی مدارس حوزه‌های علمیه جمع‌آوری و ارزیابی شده است. بر اساس اطلاعات و داده‌های گردآوری‌شده، اکنون این امکان وجود دارد که در صورت درخواست مسئولان مدارس یا مدیران استانی، میزان رشد و کیفیت عملکرد هر مدرسه بر اساس ۲۵ شاخص مشخص و اعلام شود.
تأکید بر حرکت فقه به سمت تمدن‌سازی
معاون آموزش حوزه‌های علمیه در ادامه با اشاره به ضرورت حرکت دانش فقه به سمت پاسخ‌گویی به نیازهای تمدنی و اجتماعی گفت: حرکت فقه به سمت تمدن‌سازی یکی از دغدغه‌های مهم امام شهید در پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» بوده است و حوزه‌های علمیه باید در مسیر تحقق این رویکرد، زمینه توسعه مطالعات تخصصی و کاربردی در عرصه‌های مختلف را فراهم کنند. در همین راستا، برای نخستین‌بار رشته تخصصی «مبانی فقه امام خمینی» به تصویب رسیده است که می‌تواند زمینه‌ای برای مطالعه منسجم‌تر مبانی فقهی و اندیشه‌ای امام خمینی(قد) را فراهم کند.
تصویب رشته‌های تخصصی جدید
در حوزه‌های فقهی
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی همچنین از تصویب چند رشته تخصصی جدید در کمیسیون‌های تخصصی خبر داد و اظهار کرد: رشته‌های تخصصی فقه خانواده، فقه اطلاعات و امنیت، فقه سیاست، فقه اخلاق، فقه تربیت، فقه اقتصاد و فقه مقارن در کمیسیون‌های تخصصی به تصویب رسیده‌اند.
وی با اشاره به برنامه‌ریزی انجام‌شده برای اجرای این رشته‌ها تصریح کرد: از مهرماه، برخی از این رشته‌های تخصصی وارد مرحله اجرا خواهند شد و پذیرش طلبه در آنها صورت خواهد گرفت.
استاد حوزه علمیه قم افزود: توجه به حوزه‌های تخصصی و پیوند دادن دانش فقه با مسائل واقعی جامعه، می‌تواند به تقویت ظرفیت پاسخ‌گویی حوزه‌های علمیه و فراهم شدن زمینه حضور مؤثرتر دانش‌آموختگان حوزوی در عرصه‌های تخصصی منجر شود.
طراحی رشته «تعلیم و تربیت»
با دو گرایش جدید
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی، با تشریح بخشی از برنامه‌ها و اقدامات تحولی در عرصه تعلیم و تربیت، به برنامه‌های تحولی در این عرصه اشاره کرد و گفت: در این زمینه، رشته «تعلیم و تربیت» با گرایش «تربیت دینی» و همچنین گرایش «تربیت اعتقادی» طراحی و تصویب شده و مراحل نهایی خود را طی کرده است.
«دین و مطالعات فضای مجازی»
وارد مرحله اجرا شد
وی در ادامه به توجه حوزه‌های علمیه به عرصه فضای مجازی اشاره کرد و با بیان اینکه توجه به عرصه فضای مجازی یکی از موضوعات مورد تأکید در «پیام حوزه پیشرو و سرآمد» بوده است، تصریح کرد: تلاش شده است این مطالبه در ساختار آموزشی حوزه‌های علمیه به مرحله اجرا برسد و حوزه بتواند متناسب با تحولات و نیازهای جدید این عرصه، نیروی انسانی متخصص و برخوردار از دانش حوزوی تربیت کند.
بازنگری سطوح فلسفه
با مشارکت بیش از ۲۵۰ استاد
مقیمی‌حاجی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع فلسفه و جایگاه آن در منظومه آموزشی حوزه‌های علمیه اشاره کرد و گفت: در «پیام حوزه پیشرو و سرآمد» تأکید شده بود که فلسفه باید به‌عنوان پشتوانه فکری تمدن حرکت کند و فلسفه اسلامی با جایگاه رفیع خود باید این مسئولیت را بر عهده بگیرد.
وی ادامه داد: بر همین اساس، برای نخستین‌بار پس از برگزاری یک همایش و سلسله نشست‌های هم‌اندیشی با حضور بیش از ۲۵۰ استاد فلسفه، موضوع بازنگری در سطوح آموزشی فلسفه به‌صورت جدی دنبال شد.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه افزود: در این فرایند، بیش از ۱۵ جلسه تضارب آرا و نشست‌های تخصصی و کمیته‌های علمی برگزار شد و دیدگاه‌های مختلف استادان و صاحب‌نظران این عرصه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.
بازبینی سطوح دو، سه و چهار فلسفه
با رویکرد «امتداد اجتماعی»
وی با اشاره به نتیجه این فرایند اظهار کرد: برای نخستین‌بار، سطوح دو، سه و چهار فلسفه با رویکرد «امتداد اجتماعی» مورد بازبینی قرار گرفت و اصلاحات و تغییرات لازم در این سطوح دنبال شد.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه تأکید کرد: بازنگری در ساختار آموزشی فلسفه با استفاده از ظرفیت استادان و صاحب‌نظران این حوزه، تلاشی برای ارتقای جایگاه فلسفه اسلامی و فراهم‌کردن زمینه ایفای نقش مؤثرتر آن در عرصه فکری و تمدنی است.
ارزیابی بیش از ۳۶۰ مدرسه علمیه
در سراسر کشور
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی در ادامه به یکی دیگر از اقدامات تحولی در حوزه آموزش اشاره کرد و گفت: برای نخستین‌بار در طول دهه گذشته، وضعیت بیش از ۳۶۰ مدرسه علمیه در سراسر کشور در یک فرایند منسجم و بر اساس شاخص‌های مشخص مورد بررسی قرار گرفته است. این مدارس در محورهای آموزشی، پژوهشی، تحصیلی، تبلیغی و مدیریتی در کارگروه مربوطه ذیل شورای گسترش بررسی و ارزیابی شدند.
معاون آموزش حوزه‌های علمیه با اشاره به نتایج این ارزیابی‌ها اظهار کرد: پس از انجام بررسی‌های کارشناسی و طی مراحل مربوط، مصوبه بیش از ۲۹۰ مدرسه علمیه به تأیید شورای گسترش رسیده است. این مصوبات پس از تأیید شورای گسترش و امضای رئیس شورای گسترش، یعنی مدیر حوزه‌های علمیه، ابلاغ شده است.
طراحی کارگاه‌های آموزشی ارتقای توانمندی
علمی، محتوایی و مهارتی اساتید
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی از اجرای طرح جدید ارزیابی اساتید حوزه‌های علمیه خبر داد و گفت: در این طرح، برای نخستین‌بار 1000 استاد در عرصه ارائه و شیوه تدریس مورد ارزیابی قرار گرفتند و از هر استاد پنج فایل صوتی دریافت و بررسی شد.
وی با اشاره به اهداف این طرح افزود: تلاش کرده‌ایم در این ارزیابی، وضعیت اساتید را از جنبه‌های مختلف علمی، محتوایی و نحوه ارائه و بیان مطالب مورد بررسی قرار دهیم تا بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، برنامه‌های آموزشی و توانمندسازی متناسب با نیازهای اساتید طراحی و اجرا شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی ادامه داد: بر مبنای نتایج حاصل از این ارزیابی، کارگاه‌هایی برای اساتید طراحی شده است و تلاش می‌کنیم با شناسایی نقاط قوت و زمینه‌های نیازمند تقویت، مسیر ارتقای سطح علمی، محتوایی و مهارت‌های ارائه و تدریس اساتید را به شکل هدفمند دنبال کنیم.
فعالیت بیش از ۸۰ درس تمهیدی فقه معاصر
در مدارس کشور
معاون آموزش حوزه‌های علمیه در ادامه با اشاره به توسعه آموزش‌های مرتبط با فقه معاصر اظهار کرد: سال گذشته برای نخستین‌بار سامانه دروس تمهیدی فقه معاصر و خارج فقه معاصر در تمامی استان‌ها و مدارس کشور فعال شد. این اقدام موجب شد آموزش‌های مرتبط با فقه معاصر از محدوده قم فراتر رود و در مدارس سراسر کشور توسعه پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که در حال حاضر، علاوه بر قم، بیش از ۸۰ درس تمهیدی فقه معاصر در مدارس کشور برگزار می‌شود.
رشد چشمگیر مشارکت طلاب
در المپیاد علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی با اشاره به افزایش مشارکت طلاب در المپیاد علمی گفت: در سال ۱۴۰۳ حدود 2 هزار و ۵۰۰ طلبه در این المپیاد علمی شرکت کرده بودند، اما سال گذشته این تعداد با رشد قابل توجهی مواجه شد و به بیش از 8 هزار طلبه رسید.
توسعه کلاس‌های استاد راهنما
در مدارس منتخب سراسر کشور
معاون آموزش حوزه‌های علمیه همچنین از توسعه کلاس‌های استاد راهنما در استان‌ها خبر داد و گفت: طرح استاد راهنما بیش از دو دهه است که با موفقیت در مدارس فقهی قم اجرا می‌شود و امسال برای نخستین‌بار قرار است در مدارس منتخب سراسر کشور نیز فعال شود.
وی ادامه داد: تمهیدات لازم برای اجرای این طرح فراهم شده است و با موافقت مدیریت حوزه‌های علمیه و تأمین پشتیبانی‌های مورد نیاز، کلاس‌های استاد راهنما در مدارس منتخب کشور توسعه خواهد یافت.
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی با بیان اینکه این طرح می‌تواند نقش مؤثری در هدایت علمی و آموزشی طلاب داشته باشد، خاطرنشان کرد: هدف آن است که ظرفیت استادان راهنما در مدارس استان‌ها نیز فعال شود و طلاب از هدایت و مشاوره علمی منسجم‌تر و مستمرتری برخوردار شوند.
امکان اخذ موضوع پایان‌نامه
پس از اتمام پایه نهم
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تسهیل فرایند اخذ موضوع پایان‌نامه برای طلاب فقه و اصول اشاره کرد و گفت: پیش از این، طلاب فقه و اصول برای اخذ موضوع پایان‌نامه ملزم بودند پایه دهم را به پایان برسانند؛ اما با پیشنهاد معاونت آموزش و همراهی شورای مدارک، از ماه‌های گذشته این امکان فراهم شده است که طلاب پس از اتمام پایه نهم، موضوع پایان‌نامه خود را اخذ کنند.
افزایش سهمیه اساتید راهنما و مشاور
با تکمیل اطلاعات سامانه‌ای
معاون آموزش حوزه‌های علمیه در ادامه درباره وضعیت سهمیه اساتید راهنما و مشاور اظهار کرد: بر اساس جدول ابلاغ‌شده به آموزش قم و با توجه به سوابق تدریس درس خارج، سطوح عالی و همچنین سابقه دفاع پایان‌نامه، اطلاعات اساتید در سامانه ثبت و سهمیه آنان افزایش یافته است.
حجت‌الاسلام والمسلمین مقیمی‌حاجی همچنین از بارگذاری بیش از 1000 موضوع مصوب در سامانه پایان‌نامه‌ها طی یکی دو سال اخیر خبر داد و گفت: با توسعه سامانه و تکمیل اطلاعات موضوعات مصوب، تلاش می‌شود فرایند انتخاب، بررسی و تصویب موضوع پایان‌نامه برای طلاب تسهیل شود و از ظرفیت پژوهش‌های انجام‌شده نیز استفاده مطلوب‌تری صورت گیرد.
گزارش: داوود مظاهری