زندگینامه آیتاللهالعظمی سید موسی شبیری زنجانی(قد)
آیتاللهالعظمی سید موسی شبیری زنجانی(قد)، از مراجع عالیقدر تقلید و از اساتید تراز اول دروس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم بودند. ایشان که از ارکان علمی حوزه محسوب میشدند، در زمره فقهای نامداری بودند که پس از رحلت حضرت آیتالله اراکی(قد)، از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، به عنوان مرجع واجد شرایط و جایزالتقلید معرفی شدند. آن فقیه وارسته، دوران تحصیل خود را در دو قطب علمی قم و نجف سپری کردند و در محضر بزرگان عصری چون حضرات آیات؛ سیدحسین بروجردی، سیدابوالقاسم خویی و سیدمحمد داماد(ره) تلمذ نمودند. حضرت آیتالله شبیری زنجانی(قد) با رویکردی دقیق در مبانی فقهی، در پذیرش خبر واحد، احتیاطی عالمانه پیشه میکردند و از منظر تخصصی در علمِ رجال، صاحبنظری بیبدیل بودند؛ چنانکه اثر پژوهشی گرانسنگ ایشان بر «رجال نجاشی»، همواره از منابع فاخر علمی به شمار میرفت. ایشان همچنین، میراثدارِ سیره و جایگاهِ پدر بزرگوارشان، آیتالله سیداحمد زنجانی(ره)، در مقام امامت جماعت در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) بودند؛ یادی که در خاطره مؤمنین و زائرین آن حریم قدسی، جاودان خواهد ماند. متنِ پیشرو، خلاصهای از زندگینامه پربار مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیتاللهالعظمی سید موسی شبیری زنجانی(قد) است که تقدیم میگردد.
ولادت
آیتاللهالعظمى سیّد موسى شبیرى (حسینى) زنجانى سه ماه پس از ورود والد معظمّشان به حرم کریمه اهلبیت(س) در هشتم ماه رمضان سال 1346 مطابق با دهم اسفند 1306 شمسى دیده به جهان گشوده و به احترام حضرت معصومه(س) موسى نام گرفتند.
خاندان
پدر، مادر و اجداد حضرت آیتالله شبیری زنجانی(قد) از خاندان سرشناس و سادات اصیل زنجان و مشهور به علم و تقوا بودند. آنها در اصل از روستای ترک از توابع شهرستان میانه به زنجان آمده بودند.1 پدرش فقیه پرهیزکار آیتالله حاج سید احمد زنجانی (متولد چهارم صفر 1308) در زنجان به علمآموزی نزد اساتیدی چون حاج شیخ زینالعابدین زنجانی (1348 ق.)، میرزا عبدالرحیم فقاهتی (1365 ق.)، میرزا ابراهیم حکمی زنجانی (1351 ق.)، و حاج شیخ عبدالکریم خوئینی (1371 ق.) اشتغال ورزید. پس از بیستو پنج سال تحصیل و تدریس در مدرسه علمیه «سید» زنجان، آوازه علمی مرحوم آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری (1355 ق.) وی را به قم کشاند و نزدیک به ده سال از مجالس درس ایشان استفاده کرد و تقریرات دروس وی را نگاشت. حضرت آیتالله زنجانی(قد) علاوه بر شرکت در دروس یاد شده، از محضر استادان دیگری چون حضرات آیات؛ حاج میرزا محمد صادق خاتونآبادی (1349 ق.)، حاج شیخ محمد رضا نجفی مسجدشاهی (1362 ق.) و... بهره برد و سپس خود به تدریس دروس سطوح عالیه پرداخت.
پس از رحلت آیتالله حائری یزدی(قد)، آیتالله سید محمد حجت (1372 ق.) از ایشان برای سازماندهی برخی امور بهویژه پاسخ به استفتائات فقهی استمداد طلبید. آیتالله زنجانی ضمن قبول این امر، فعالیتهای دیگری از جمله نظارت بر مدرسه حجتیه و نیابت امامت جماعت نماز صبح و مغرب و عشا در حرم کریمه اهلبیت(س) را (به خاطر کسالت ایشان) بر عهده گرفت. گاهی که ایشان اقامه جماعت میکردند، مرحوم آیتالله حجت، در نمازشان حاضر میشدند و به ایشان اقتدا میکردند. همچنین در این سالها نماز جماعت ظهر و عصر را در مدرسه فیضیه برپا کردند. حضرت امام خمینی(قد) از جمله کسانی بودند که در نماز جماعت ایشان شرکت میکردند و آن دو دوست پس از اتمام نماز با هم به سوی منزلشان که در نزدیکی هم قرار داشت باز میگشتند. آیتالله سید محمدتقی خوانساری وقتی به مسافرت میرفت از وی دعوت میکرد به جایش نماز جماعت بخواند.
آیتالله زنجانی بیشتر به کار تألیف پرداخت و بیش از شصت جلد کتاب و رساله کوچک و بزرگ در دانشهای گوناگون دینی تألیف کرد و به یادگار گذاشت. مباحثه علمی قسمت دیگری از حیات علمی ایشان را شکل میداد. جلسه مباحثات فقهی در منزل آیتالله صدرالدین صدر (1372 ق.) با حضور ایشان برگزار میشد. همین جلسه فقهی گاهی هم در منزل آیتالله زنجانی تشکیل میگردید که از دوستانشان بهویژه آیتالله محقق داماد (1388 ق.) و امام شرکت میکردند. بیشتر جلسات مشترک مراجع ثلاث (صدر، حجت و خوانساری) برای تصمیمگیریهای مهم حوزه نیز در منزل ایشان تشکیل میشد و این جلسات، تا قیام 15 خرداد 1342 ادامه داشت.
آیتالله سید احمد زنجانی فقیهی بزرگ و پارسایی متخلق به اخلاق الهی بود و اشراف کاملش بر ابواب مختلف فقه اعجاب بزرگانی چون آیتالله حاج شیخ محمدعلی اراکی (1415 ق.) را برانگیخته بود. تقوای الهی، روح یقین و توکل، شکر خالق و مخلوق، احترام به افراد، نظم و سلیقه در امور، زهد عبادت بسیار همراه با گریز از مقدسمآبی، روشنبینی فکری و تأکید بر حیات اجتماعی دین و عشق به خاندان رسالت از صفات ارزنده آن عالم وارسته بود.2
آیتالله زنجانی سالهای متمادی صبح و شبها در حرم مطهر حضرت معصومه(س) و ظهرها در مدرسه فیضیه نماز جماعت را اقامه میکرد و بخشی از اوقات روزانه خود را به رسیدگی و پرسش از احوال و اوضاع مستمندان، مراجعان و حل مشکلات آنان اختصاص میداد.
سرانجام این عالم ربانی در روز 29 ماه مبارک رمضان سال 1393 قمری (پنجم آبان 1352) دیده از جهان فروبست. اقشار مختلف مردم قم بهویژه علما و فضلا پیکر پاک او را تشییع و پس از طواف و نماز در یکی از حجرات گوشه شرقی صحن بزرگ (اتابکی) حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) به خاک سپردند. 3
مادر حضرت آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی، دختر آقا میر علینقی، از زنان مؤمنه و صالحه عصر خویش بود. جد پدری ایشان آقا سید عنایتالله دوسرانی (1343 ق.) فرزند مهرعلی از علمای وارسته و متقی و جد مادری وی مرحوم آقا میر علینقی ولایی سلطانیهای (1367 ق.) از جله علمای مورد توجه مردم و اهالی زنجان به شمار میرفت. دایی حضرت آیتالله زنجانی، آقا سید محمد ولایی (1387 ق.) هم از فقها و مجتهدان زمان خویش بود.4
..............................................
پی نوشتها1. سیمای میانه، خطه ولایت، عبدالرحیم اباذری، ص 210.
2. نگاهی به زندگی فقیه محقق آیتالله زنجانی، دفتر آیتالله شبیری زنجانی (مد ظله).
3. شرح حال آیتالله حاج آقا سید احمد زنجانی(ره) ر.ک. به: مجله نور علم، ش 26، خرداد 1367، ستارگان حرم، دفتر 3، علمای نامدار زنجان، زینالعابدین احمدی؛ گنجینه دانشمندان، ج 2، ص 166 و ج 9، ص 195 و....
4. همان و کتاب هذا کتاب الفهرست لمشاهیر علماء زنجان و... نوشته شیخ موسی زنجانی، ص 17 و...
