آیتالله رجبی
پاسخگویی به نیازهای معاصر در گرو تخصصیسازی فقه
آیتالله محمود رجبی در آیین آغاز سال تحصیلی مجتمع عالی حوزوی تربیت مدیر و مدرس، با بازخوانی جامع آیه مبارکه نَفْر [وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِیالدِّینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ] این آیه را منشور وظایف حوزههای علمیه دانست و به تبیین مراحل تفقه در دین پرداخت.
به گزارش خبرگزاری حوزه، عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری اظهار کرد: قسمت ابتدایی آیه [لِیَتَفَقَّهُوا فِیالدِّینِ] (فهم عمیق، دقیق و مستند) به ضرورت فراگیری علوم مقدماتی اشاره دارد. فهم عمیق دین نیازمند دقت در ادبیات، منطق، فلسفه و سایر علوم است و بدون فراگیری دقیق این مقدمات، تفقه در دین رخ نخواهد داد.
آیتالله رجبی افزود: این دقت در فهم مقدمات حتی در سیره بزرگان نیز وجود داشت. مرحوم شیخ کاظم تبریزی نقل میکنند که در مباحث پیچیده فقهی، کسی که بهتر از همه مسئله را میفهمید و دقیقترین پاسخ را ارائه میداد، مرحوم میرزا علی قاضی بود که نشان میدهد برجستهترین عارفان نیز مباحث فقهی را با جدیت کامل دنبال میکردند.
لزوم فراگیری مهارتهای انتقال معارف دین
رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(قد) نکته دیگری که در آیه نَفْر وجود دارد را فراگیری مهارتها و ابزارهای انتقال معارف دین دانست و تصریح کرد: تنها فهم دین کافی نیست، بلکه فراگیری مهارتهای انتقال، ابزارهای بیان و قالبهای مناسب ضروری است تا معارف وحیانی همانگونه که هست به مخاطب منتقل شود.
عضو شورای عالی حوزههای علمیه با اشاره به توصیههای آیتاللهالعظمی بروجردی(قد) به طلاب در پایان سالهای تحصیلی، گفت: ایشان توصیههایی به طلاب داشتند که در تبلیغ و انذار به آنان کمک کند. حتی میفرمودند حاضرند تمام تدریسهای خود را بدهند تا در مقابل، ثواب یک روز تبلیغ مخلصانه مبلغان را دریافت کنند. یعنی بازگشت و انذار تا این اندازه اهمیت دارد.
هدف نهایی آیه نَفْر ساختن جامعه است
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، [وَلِیُنذِرُوا قَوْمَهُمْ] را هدف نهایی آیه نَفْر عنوان کرد و افزود: اگر بخواهیم معنایی دقیق برای این بخش از آیه انتخاب کنیم، نزدیکترین معنا اثرگذاری تربیتی و نجات جامعه از خطرات انحرافی است؛ به معنای جامع یعنی ساختن جامعه.
عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری بیان کرد: شرط ساختن جامعه این است که مدرس و مبلغ باید خود ابتدا دچار خشیت و انذار معنوی شود و احساس خطر کند تا بتواند جامعه را از خطرات اخلاقی و دینی نجات دهد. صرف انتقال دادهها بدون ایجاد تحول درونی، انذار محسوب نمیشود.
ضرورت شناخت مخاطب
استاد دروس خارج حوزه علمیه قم در ادامه با بازخوانی ماجرای اولین دعوت علنی پیامبر اکرم(ص) و هشدار ایشان به مردم درباره خطرات معنوی، لزوم دلسوزی مبلغ و خودسازی او را یادآور شد و افزود: طبق عبارت «قومهم» در آیه شریفه نفر، مبلغ و مدرس باید مخاطب خود را مانند قوم خود به دقت بشناسد و به روحیات، نیازها، فرهنگ منطقهای و سطح فکری جامعه، چه در سطح کلان و چه در سطح خرد، تسلط کامل داشته باشد.
استاد فقط منتقلکننده اطلاعات نیست
آیتالله رجبی در ادامه، استاد را نهفقط منتقلکننده اطلاعات، بلکه «مربی» خواند و اظهار داشت: آیتالله مصباح یزدی(ره) علاوه بر انضباط و جدیت فوقالعاده در کلاس، دغدغه معیشت، ازدواج و مشکلات شخصی طلاب را داشتند و در کارهای جمعی نیز با وجود مقام بالای علمی، با تواضع کامل میفرمودند من یک رأی دارم و شما هم هر کدام یک رأی دارید؛ رأیگیری میکنیم.
وی، منشأ اصلی تمامی انحرافات و خطاهای محاسباتی را نقص در «تقوا» دانست و تصریح کرد: تقوا درجات دارد و هرقدر مسئولیت سنگینتر شود، فرد به درجه بالاتری از تقوا نیازمند است. کمبود تقوا سبب فراموشی سنن الهی، بروز خطای محاسباتی و ورود «خوف غیر خدا» در تصمیمگیریها میشود.
آیتالله رجبی با اشاره به نمونه بارز تقوا در زمان معاصر گفت: امام خمینی(قد) و شهید امام خامنهای(قد) از هیچ قدرت مادی نمیترسیدند و دلیل آن تقوا و خداترسی مطلق بود. کسانی که تقوای متناسب با جایگاه خود را ندارند، در تحلیلها دچار خطای محاسباتی شده، سنتهای الهی و امدادهای غیبی را فراموش میکنند.
عضو شورای عالی حوزههای علمیه با اشاره به آیات شریفه [وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا] و [إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّیْطَانِ تَذَکَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ]، تقوا را رمز عبور از بنبستها و مانع انحراف به سمت شیطان خواند و دو وصیت همیشگی آیتالله مصباح یزدی(ره) را «اخلاص در عمل» و «توسل روزانه و صادقانه به اهلبیت(ع)» عنوان کرد.
اجتهاد تخصصی و ضرورت نوآوری در فقه
رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی در ادامه، راهاندازی رشتههای تخصصی مانند «مدیریت» و «تربیت مدرس» در حوزه را از برکات نظام اسلامی برشمرد و با نقل دیدگاه آیتالله مصباح یزدی(ره) درباره «اجتهاد تخصصی» اظهار کرد: فقه باید تخصصی شود تا در هر قلمرو، نظریات عمیقتر و دقیقتری ارائه گردد.
عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری افزود: مبانی فقهی نوآورانه برای پاسخ به نیازهای روز یک ضرورت است. آیتالله مصباح(ره) دارای اصول و قواعد نوآورانهای در فقه بودند، بهطوری که امام خمینی(قد) و علامه طباطبایی نیز کتب و تألیفات فقهی خود را برای بررسی و اظهارنظر به ایشان میسپردند.
آیتالله رجبی در پایان با اشاره به کلام علامه طباطبایی(ره) که فرموده بودند «قرآن برای جامعهشناس در عرصه جامعهشناسی معجزه است»، تأکید کرد: قرآن برای جزئیترین مسائل علوم انسانی سخن دارد، اما استخراج آن نیازمند نگاهی نقادانه به مبانی غربی است. قرآن کریم تمام علوم غربی را به چالش دعوت میکند تا معلوم شود کدام علم حقیقی است و کدام سرابی بیش نیست.
ارسال دیدگاه
