كرسى نظريه‌پردازى با موضوع »چيستى فلسفه دين و مسايل آن«، با حضور انديشمندان حوزه در پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى برگزار شد.
دكتر محمد محمدرضايى، نظريه‌پرداز اين كرسى گفت: چند سالى است كه فلسفه دين در جامعه مطرح شده و در دانشگاه‌ها نيز رشته‌اى به عنوان فلسفه دين تأسيس شده است، ولى هنوز تعريفى از فلسفه دين ارائه نشده است. وى با بيان اين‌كه20سال پيش، نخستين كتاب مربوط به فلسفه دين را به زبان فارسى ترجمه كرده‌ام اظهار داشت: در ابتداى امر، شايد اين مسئله واضح به نظر برسد، اما تعريف فلسفه دين، حتى در جهان غرب، بسيار مشكل و مناقشه‌آميز است و هنوز پاسخ روشنى به اين مشكل داده نشده است و تعريض كه در كشورهاى غرب مطرح است نيز در بستر‌هاى خاصى است كه آن بستر در كشور ما وجود ندارد.
وى به تعريف »جان هيك« در مورد فلسفه دين اشاره كرد و گفت: اين دانشمند معتقد است، فلسفه دين تفكر فلسفى در باب دين است كه اين تعريف مبتنى بر پيش‌فرض‌هايى است؛ از جمله اين‌كه: 1. فلسفه دين وسيله‌اى براى آموزش دين نيست؛ 2. فلسفه دين، شاخه‌اى از الهيات نيست، بلكه شعبه‌اى از فلسفه است؛ 3. فلسفه دين، جزئى از قلمرو موضوعات دينى نيست و... كه اين پيش‌فرض‌ها بايد به اثبات برسند، در حالى‌كه هنوز به اثبات نرسيده‌اند.
عضو هيئت علمى پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، به نقل از يكى ديگر از متفكران فلسفه دين گفت: فلسفه دينى كه در غرب شكل گرفته، مبتنى بر يك بستر تاريخى است كه ممكن است اين بستر در مشرق‌زمين درست نباشد. در غرب، بين فلسفه و دين تمايزى وجود دارد كه اين تمايز در شرق وجود ندارد. اين متفكر قائل است: اگر فلسفه از دين متمايز نباشد، ما هيچ فلسفه دينى نخواهيم داشت.
دكتر محمدرضايى با اشاره به اين مطلب كه در غرب، فلسفه و دين از يكديگر متمايزند، بيان داشت: تفكيك‌پذيرى فلسفه از دين در جهان غرب، به خاطر تأثيرى است كه غرب از يونان باستان پذيرفته و علمى به نام فلسفه دين بناشده است، چراكه در يونان باستان شاخه فلسفه، وجهه غالب بود و بيشتر متفكران بزرگ از قشر فيلسوفان بودند، ولى در شرق، اديان شرقى با فلسفه جدايى نداشتند؛ حتى بسيارى از اديان شرقى، خود مكتب فلسفى بودند. چيزى كه فلسفه يونانى را از دين جدا مى‌كرد، روش آنها بود؛ يعنى اين‌كه اعتماد بر عقل داشتند و بر اساس عقل، سعى مى‌كردند پاسخ‌هاى مناسب به سؤالات بدهند. فلسفه غرب نيز از فلسفه يونان الگو گرفت و اكنون از دين جداست و فيلسوفان بزرگ مغرب‌زمين، كارى به دين ندارند و يا مخالف دين‌اند و يا معارض آن.
در ادامه كرسى نظريه‌پردازى، حجةالاسلام‌ والمسلمين ساجدى، عضو هيئت علمى پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى، به عنوان اولين ناقد به نقد و بررسى تعاريف ارائه‌شده از فلسفه دين پرداخت و گفت: تعريف نظريه را بايد روشن كنيم و ببينيم هدف ما از آن نظريه چيست و اين نظريه با توجه به هدفى كه دنبال مى‌كند، چه مشكلاتى را از ميان بر مى‌دارد بر اين اساس مى‌توان گفت: اين شاخه در اين تعاريف لحاظ نشده است.
وى در ادامه بيان ديدگاه خود، نسبت به تعاريف ارائه‌شده اظهار داشت: غايت و هدف اين تعاريف، مشخص نيست كه در مقام ردّ فلسفه دين است يا اثبات آن؛ از سويى ديگر، تعريف فلسفه دين، تابعى از تعريف فلسفه و دين است و اين در حالى است كه تا از خود فلسفه و دين تعريف درستى ارائه نگردد، تعريف فلسفه دين نيز درست نخواهد بود.
حجةالاسلام ‌والمسلمين ساجدى افزود: عموميت و شمول اين تعريف نسبت به اين‌كه آيا فلسفه همه اديان را در اين تعريف مى‌توان لحاظ كرد يا نه، مشخص نيست. ‌ ‌
حجةالاسلام‌والمسلمين قائمى‌نيا، عضو هيئت علمى دانشگاه باقرالعلوم هم به عنوان دومين ناقد، با اشاره به اين مطلب كه نظريات در جاهايى مطرح مى‌شوند كه يك معضل وجود داشته باشد، تصريح كرد: در اين تعاريف معضل و مشكلى به چشم نمى‌خورد و بر فرض هم معظلى وجود داشته باشد، كه خواسته باشيد آن را حل كنيد، اين تعاريف بايد ويژگى‌هاى نظريه را داشته باشد، در حالى‌كه تعاريف فلسفه دين، از چنين ويژگى‌هايى برخوردار نيستند. عضو هيئت علمى دانشگاه باقرالعلوم در ادامه نقد و بررسى تعاريف فلسفه دين بيان داشت: با توجه به اين‌كه ويژگى اين شاخه از علوم، طورى است كه تكثر تعريف به دنبال دارد و در شرايط مختلف، تعاريف متفاوتى پيدا مى‌كند، نمى‌توان تعريف جامعى از اين علم ارائه داد.
در ادامه اين نشست، حجةالاسلام‌ والمسلمين خسروپناه به عنوان آخرين ناقد، با بيان اين مطلب كه نمى‌توان به سادگى از فلسفه دين و چيستى آن، تعريفى جامع ارائه داد، گفت: در تعاريفى كه در اين نشست ارائه شد، ديدگاه‌هاى گذشته در رابطه با فلسفه دين به صورت شفاف مطرح نشده و روش‌شناسى آن )منطقى، تاريخى ( در اين تعاريف مشخص نيست.